Indifferente zalf bij constitutioneel eczeem

Indifferente middelen, zoals een basiszalf, crème of lotion zonder medicijn, vormen een belangrijke onderhoudsbehandeling bij constitutioneel eczeem (CE). Ze houden de huid soepel, verminderen droogheid en jeuk en helpen de huidbarrière te beschermen.

Het advies is om de gekozen (vet)crème of zalf minstens 2 dd. te gebruiken, desgewenst vaker, waarbij men uitlegt dat er in principe geen beperking is wat betreft het aantal malen dat men het middel per dag aanbrengt. Blijf elke dag smeren met basiszalf. Ook als het eczeem weg is.

Wat is constitutioneel eczeem?

Constitutioneel eczeem (CE), is een vorm van eczeem die veel voorkomt. Het eczeem begint meestal voor het eerste jaar en jeukt erg. Constitutioneel eczeem gaat vaak samen met een aanleg voor het krijgen van hooikoorts, astma en voedselallergie.

CE geeft roodheid, bultjes en schilfering van de huid. Ook kunnen er blaasjes zijn en kan er vocht uit de huid komen. De huid is meestal droog en voelt ruw aan. CE jeukt meestal erg en hierdoor zijn er krabwondjes.

De huid van mensen met CE is extra gevoelig voor infecties met bacteriën en het herpes simplex virus. Bij bacteriële infecties ontstaan puistjes, open plekken en gelige korsten op de huid. Bij een infectie met het herpes simplex virus ontstaan vele, vaak pijnlijke, blaasjes op het eczeem en kan koorts optreden.

CE is niet besmettelijk. De aanleg voor CE blijft bestaan en is niet te genezen, waardoor CE ook weer terug kan komen.

Wat is een indifferent middel?

Basiszalf is zalf zonder medicijn. Er zit vet in. Of vet met water. Basiszalf is een zalf, crème of lotion zonder medicijn.

Indifferente zalven worden ook wel emolliens, onderhoudszalven of basiszalven genoemd. Een indifferente zalf is een vette basiszalf zonder werkzame of medicinale stoffen.

Indifferente middelen zijn zalven die geen werkzame stof bevatten, maar waarbij gebruik wordt gemaakt van de fysische eigenschappen van de bases. Bij het toepassen van indifferente middelen bij bepaalde huidaandoeningen wordt gebruik gemaakt van de fysische eigenschappen van de basis.

De basisbehandeling van atopisch eczeem bestaat uit basiszalven ofwel neutrale crèmes en zalven, de zogenaamde indifferente middelen, waaraan geen geneesmiddelen zijn toegevoegd.

Hoe werkt een indifferente zalf?

De huid van mensen met atopisch eczeem verliest makkelijker vocht dan een gezonde huid. Dit komt door een andere samenstelling van de buitenste huidlaag; ze droogt snel uit, doordat de huidbarrière is beschadigd, waardoor water makkelijk de huid kan verlaten en schadelijke stoffen van buitenaf makkelijker de huid kunnen indringen.

Door het hoge vetgehalte vormt een indifferente zalf een beschermende laag op de huid. Hierdoor verdampt vocht minder snel en voelt de huid minder droog aan.

De zalf zorgt dat de droge huid meer vocht vasthoudt. Hierdoor wordt de huid minder droog. En jeukt de huid minder.

Het zorgt voor een vet laagje op de huid. Zo beschermt de zalf de huid tegen stoffen en invloed van buiten. Hierdoor wordt de kans op nieuwe plekken met eczeem kleiner.

Zalven werken hydraterend, doordat de huid minder water verliest door verdamping, verzachtend en beschermend op de aangedane huid en zijn geschikt voor een droge huid; de droogheid vermindert en daarmee ook jeuk en irritatie.

Bij eczeem en psoriasis verminderen schilfering, droogheid, kloven, jeuk en irritatie en wordt de barrièrefunctie van de huid zoveel mogelijk hersteld.

Effect bij constitutioneel eczeem

Bij CE is er vaak sprake van een droge huid, xerosis. Indifferente middelen en badoliën worden ter bestrijding van deze kenmerken in de praktijk veelvuldig toegepast. Hun effectiviteit is beperkt en onvoldoende onderzocht.

Met alle verschillende emolliens werd een statistisch significante verbetering op de ernst van CE waargenomen. Er kon geen uitspraak gedaan worden of bepaalde samenstellingen van de crèmes of zalven voordelen gaven.

In studies waarin emolliens met elkaar werden vergeleken verbeterde CE in alle groepen, onafhankelijk van het type emolliens dat werd toegepast. Bijwerkingen werden slechts incidenteel genoemd.

De werkgroep adviseert indifferente middelen als onderhoudstherapie te gebruiken. De gewenste frequentie van applicatie is niet in studies onderzocht, maar de praktijk leert dat tenminste 2 dd. en liefst nog vaker aanbrengen wenselijk is.

Onderzoek naar verschillende emolliens

Eerder verschenen 2 systematische reviews voor indifferente middelen. Beide beschrijven dezelfde 5 gerandomiseerde klinische studies van voor 2001, met als conclusie dat vette indifferente middelen de ernst van CE lijken te verminderen.

In een recente search op basis van strengere criteria zijn er 10 studies geselecteerd, waarin gevalideerd dubbelblind emollientia met elkaar werden vergeleken.

In totaal werd in 4 van de 10 RCT’s het effect van indifferente middelen gedurende 3-8 weken vergeleken met de uitgangssituatie. In deze studies werden emolliens met elkaar vergeleken.

In de verschillende onderzoeksarmen trad verbetering op, maar er waren geen statistisch significante of trendmatige verschillen tussen de verschillende groepen. Met alle verschillende emolliens werd een statistisch significante verbetering op de ernst van CE waargenomen.

Onvoldoende of geen onderzoek werd verricht naar hoe vaak emolliens aangebracht dienen te worden. Er werd geen studie gevonden waarin de effectiviteit van verschillende wijzen van toediening werd onderzocht.

Effect op kwaliteit van leven

Effectiviteit met betrekking tot kwaliteit van leven werd onderzocht in 4 studies. Enkele studies lieten positieve effecten op de kwaliteit van leven zien.

Giordano-Labadie et al. vonden een statistisch significante verbetering bij de groep die een nieuwe moisturizer milk gebruikten in combinatie met corticosteroïden versus corticosteroïden alleen.

Grimalt et al. bestudeerden 2 groepen en zagen dat de kwaliteit van leven significant verbeterde in beide groepen. Intra-groep analyse liet dezelfde statistisch significante verbetering van de kwaliteit van leven zien bij zowel de ouders als de kinderen in beide bestudeerde groepen.

Msika et al. bestudeerden patiëntengroepen die emolliens en corticosteroïden gebruikten in vergelijking met corticosteroïden in diverse schema’s. De kwaliteit-van-leven-schaal verbeterde significant in alle 5 groepen; er was een trend van meer verbetering in de groepen die emolliens en corticosteroïden gebruikten, het was echter niet statistisch significant.

Corticosteroïdsparend effect

Veelvuldig gebruik van een emolliens vermindert de benodigde hoeveelheid dermatocorticosteroïden.

In 3 van de 10 studies werd de invloed van het gebruik van emolliens op de consumptie van corticosteroïden bestudeerd. In geen van de studies werd een significant verschil geconstateerd met het gebruikte gevalideerde scoringssysteem.

In alle studies werd een significant positief effect van applicatie van emolliens op de vermindering van de consumptie van dermatocorticosteroïden waargenomen.

Het is daarom van belang naast de behandeling met corticosteroïden op de huid, ook een indifferente crème of zalf te gebruiken.

Voor de eczeemplekken zelf is naast de vette basiszalf of -crème, medicinale zalf of -crème nodig. Eerste keus zijn de dermatocorticosteroïden, ook wel medicijncrème genoemd.

Welke soorten basiszalf zijn er?

De verschillende soorten zijn:

• Crème: Een crème trekt snel in de huid. U gebruikt een crème op een droge huid.
• Vette crème: Een vette crème trekt veel langzamer in de huid dan gewone crèmes. U gebruikt een vette crème op een erg droge huid.
• Zalf: Een zalf is vetter en dikker dan een crème. Het laat een glimmend laagje achter op de huid. U gebruikt een zalf op een heel erg droge huid.
• Lotion: Een lotion is een dunne vloeistof. Een lotion wordt ook wel een smeersel of een huidemulsie genoemd. U gebruikt een lotion op de behaarde hoofd-huid.

Vette basiszalf: cetomacrogol-zalf, lanette-zalf, witte vaseline en koelzalf.

Minder vette basiszalf: cetomacrogol-crème, lanette-crème en vaseline-lanette-crème.

Voorbeelden van indifferente zalven

Bekende basiszalven en -crèmes zijn cetomacrogolzalf of -crème, lanettezalf of -crème, vaselinecetomacrogol crème, vaselinelanette crème en vaseline/paraffine.

De vette zalven Cetomacrogol- en Lanettezalf FNA en Vaselineparaffinezalf I en II FNA zijn geschikt voor de zeer droge huid.

Koelzalf FNA en Waterhoudende zalf FNA zijn geschikt voor de droge huid en hebben bij aanbrengen een tijdelijk verkoelend en jeukstillend effect.

Verschil tussen crème en zalf

Een zalf is een smeersel op basis van vet en bevat weinig water, en een crème is een smeersel op waterbasis waaraan een beetje vet is toegevoegd.

De keuze tussen een crème en een zalf hangt af van persoonlijke voorkeur, het lichaamsdeel, het moment van de dag en het seizoen.

Hoe droger je huid, hoe vetter de basiszalf moet zijn. Op plekken waar je huid minder droog is, is een crème goed. Bijvoorbeeld in je gezicht.

Indifferente zalven worden vooral gekozen wanneer extra bescherming nodig is, bijvoorbeeld bij koude of droge weersomstandigheden of bij een zeer droge huid. Op minder droge plekken, zoals het gezicht, kan een crème prettiger zijn.

Op nattend eczeem is het beter een crème te gebruiken, en op droog eczeem is een zalf of een vette crème beter.

In de winter is vaak een vettere basiszalf nodig dan in de zomer. Een crème is minder vet en voelt beter als je daarna kleren aantrekt.

Hoe vaak moet je smeren?

Smeer altijd 1 keer per dag of vaker basiszalf op je hele lichaam. Dus ook op plekken zonder eczeem.

Het advies is om de gekozen (vet)crème of zalf minstens 2 dd. te gebruiken, desgewenst vaker. Er is in principe geen beperking wat betreft het aantal malen dat men het middel per dag aanbrengt.

Smeer ook altijd basiszalf op je huid na een douche of bad. Of als je gezwommen hebt.

Zorg voor goede momenten om te smeren, bijvoorbeeld ’s ochtends, voordat je naar bed gaat en na een douche of bad.

Een voorbeeld: Smeer met een zalf voor je naar bed gaat. En smeer een crème als je uit bed bent. Want een crème is minder vet. Dat voelt beter als je daarna kleren aantrekt.

Hoe breng je een indifferente zalf aan?

Smeer de basiszalf op je hele lichaam. Dus ook op plekken zonder eczeem.

De hoeveelheid mag ruim zijn en wordt afgestemd op de behoefte van de huid. Smeer de zalf zo dik als je fijn vindt. Het mag best een dikke laag zijn.

Breng de zalf bij voorkeur met de haargroei mee aan. Smeer van boven naar beneden, bijvoorbeeld van schouder naar hand en van heup naar voet.

Laat de basiszalf in de huid trekken voordat je kleren aandoet. De zalf kan op het hele lichaam worden gebruikt, behalve op het behaarde hoofd.

Een zalf wordt bij voorkeur minimaal één keer per dag aangebracht en zo nodig vaker, in ieder geval na het baden of douchen.

Zorg dat je genoeg tubes basiszalf in huis hebt. Leg de tubes op verschillende plekken in huis.

Gebruik na douchen, baden en zwemmen

Wel is het verstandig om de huid na het douchen of bad in te smeren met een vette crème of zalf.

Ook heet of vaak douchen wordt afgeraden omdat dit de huid uitdroogt. De huid moet daarom niet met veel zeep en vooral niet met bad- of doucheschuim gewassen worden.

Er bestaat geen bezwaar tegen zwemmen. Na het zwemmen doet men er goed aan te douchen en zich met een vette crème of zalf in te smeren.

Hoewel er geen onderzoeksgegevens zijn naar het effect van badoliën bij patiënten met CE heeft de commissie sterk de indruk dat badoliën xerosis verbeteren.

Combinatie met medicinale zalf

Heb je ook een medicijnzalf gekregen? Smeer eerst de medicijnzalf op de plekken met eczeem. Eén uur later smeer je basiszalf op je hele lichaam.

Of als je niet een uur wilt wachten: Smeer medicijnzalf op de eczeemplekken. Smeer basiszalf op de rest van je lichaam, maar niet op de eczeemplekken waar de medicijnzalf al op zit.

Of: Smeer de basiszalf en de medicijnzalf op verschillende momenten van de dag. Bijvoorbeeld in de avond medicijnzalf op de plekken met eczeem en in de ochtend de basiszalf op je hele lichaam.

Indifferente zalf niet tegelijkertijd met een crème of zalf met een lokaal corticosteroïd of vitamine D-analogon aanbrengen, maar één uur of langer erna.

Bij gelijktijdig gebruik met andere huidpreparaten, zoals een crème of gel, het minst vette huidpreparaat als eerste aanbrengen en het meest vette huidpreparaat als laatste, daarbij een tussenpoos van ten minste een kwartier tot half uur aanhouden.

Bij aanbrengen van meerdere zalven ten minste een half uur aanhouden tussen de beide applicaties; de vorige zalf is dan meestal voldoende in de huid getrokken en niet meer voelbaar.

De juiste basiszalf kiezen

De keuze van het middel wordt bepaald door de gebruikservaringen van de patiënt zoals beleefde gunstige of ongunstige effecten, irritatie en gebruiksongemak.

Uw arts of apotheker geeft u advies welke basiszalf u het beste kunt gebruiken. U kunt altijd een andere basiszalf uitproberen. Kies de basiszalf die u het fijnste vindt.

Gebruikservaringen en daardoor ook het vermogen van zelfmanagement kunnen worden gestimuleerd door de patiënt verschillende middelen uit te laten proberen.

Probeer een paar soorten basiszalf. Kijk welke het beste werkt en het fijnste smeert.

Zalven zijn cosmetisch gezien niet altijd acceptabel. Vette zalven dringen nauwelijks in de huid door, waardoor deze na toepassing ervan vettig kan aanvoelen.

Cetomacrogol- en Lanettezalf FNA bevatten naast vetten een emulgator waardoor ze met water mengbaar en afwasbaar zijn.

Vaselineparaffinezalf is niet met water afwasbaar en bevat verder geen andere hulpstoffen. Vaselineparaffinezalf I is een dun smeerbare zalf. Vaselineparaffinezalf II bevat een iets viskeuzere kwaliteit paraffine waardoor de zalf iets steviger is, maar nog steeds beter smeerbaar dan vaseline alleen.

Indifferente zalven bij verschillende huidcondities

De keuze van de basis dient afgestemd te zijn op de conditie van de huid.

Bijwerkingen en irritatie

Soms ontstaat irritatie voor één van de hulpstoffen, met name bij toepassing onder occlusie, zoals in huidplooien, of op andere gevoelige huiddelen.

Bij het optreden van overgevoeligheid of irritatie voor één van de hulpstoffen, zoals wolvet in waterhoudende zalf FNA, het gebruik staken en een andere vette zalf proberen.

Typerende bijwerkingen zijn irritatie door aanwezige hulpstoffen, veelal propyleenglycol, met name bij toepassing onder occlusie, op open of beschadigde huid, en overgevoeligheid voor aanwezige hulpstoffen zoals propyleenglycol, wolvet en sorbinezuur.

Koelzalf maakt de huid tijdelijk koel. Dit helpt extra tegen jeuk. Het koele gevoel duurt een paar minuten.

Koelzalf FNA en Waterhoudende zalf FNA werken tevens verkoelend doordat water na aanbrengen verdampt; het verkoelende en jeukstillende effect houdt enkele minuten aan.

Wanneer medische hulp vragen?

Maak een afspraak met de huisarts als je eczeem niet minder wordt of erger wordt, als je veel last hebt van jeuk of als je gele korsten of natte plekken op de huid hebt.

Bij bacteriële infecties ontstaan puistjes, open plekken en gelige korsten op de huid. Bij een infectie met het herpes simplex virus ontstaan vele, vaak pijnlijke, blaasjes op het eczeem en kan koorts optreden.

Als er bovenop het eczeem een uitgebreide bacteriële ontsteking is, is soms een antibioticacrème of tablettenkuur nodig naast de eczeembehandeling.

Onderhoud op lange termijn

Als het eczeem rustig is, is het belangrijk om de huid in te blijven vetten. Het eczeem blijft dan langer rustig.

Blijf smeren met basiszalf. Ook als je weinig klachten hebt of als het eczeem helemaal weg is. Dan blijft eczeem langer weg. Je hoeft er dus niet mee te stoppen.

Het is daarom belangrijk om dagelijks de huid goed in te smeren, ook als het eczeem rustig is. Zo houd je de huid soepel en voorkom je dat ze verder uitdroogt en er prikkelende stoffen binnendringen.

De symptomen van CE zijn over het algemeen zeer goed te behandelen. De aanleg voor CE blijft bestaan en is niet te genezen, waardoor CE ook weer terug kan komen.

Andere maatregelen bij constitutioneel eczeem

Beperk zo mogelijk factoren die de jeuk en het CE verergeren.

Krabben kan het eczeem gemakkelijker doen opvlammen. Om het gewoontekrabben te verminderen is specifieke gedragstherapie ontwikkeld.

Wollen kleding geeft snel jeuk. Textiel met een ruwe vezel eveneens en wordt daarom afgeraden. Katoenen kleding wordt goed verdragen en heeft daarom de voorkeur.

Afsluitende nylon kleding wordt afgeraden. Beroepen of hobby’s waarbij de handen veel in contact komen met vloeistoffen of irriterende stoffen, kunnen het eczeem verergeren.

Bij inspanning en transpiratie ontstaat snel jeuk. Na lichamelijke inspanning, bijvoorbeeld sporten, is direct en kortstondig douchen aan te bevelen.

Een te hoge warmte, binnenshuis of buitenshuis, kan eveneens jeuk veroorzaken. Zowel positieve als negatieve stress kunnen een verergering van het eczeem geven.

tags: #indifferente #zalf #bij #constitutioneel #eczeem