Een raar bultje op de hand, pols of vinger is vaak een ganglion: een goedaardige, met vocht gevulde cyste die ontstaat vanuit een gewricht of peesschede. Een ganglion is meestal niet gevaarlijk en hoeft niet altijd behandeld te worden.
Doet het bultje pijn, groeit het, zit het in de weg of kun je je hand of vingers minder goed bewegen? Dan kan een beoordeling door de huisarts nodig zijn, omdat een bultje op de hand ook een andere oorzaak kan hebben.
Wat is een ganglion?
Een ganglion is het meest voorkomende gezwel van de hand. Het is een goedaardige cyste die het beste omschreven kan worden als een zakje gevuld met vocht. Een ganglion kan ontstaan uit ieder gewricht of uit een peesschede.
Bij een gewricht wordt het zakje gevormd door het gewrichtskapsel en gevuld door gewrichtsvocht. Bij de pees is het zakje een uitstulping van de peesschede gevuld met peesschede vocht.
Een ganglion is een goedaardige bult (cyste) aan de hand of pols. In de cyste zit een geleiachtig vocht. De cyste verandert vaak vanzelf van grootte en kan ook weer helemaal weggaan.
Een ganglioncyste is een met vloeistof gevulde zwelling die meestal ontstaat in de buurt van een gewricht of pees. Het is een goedaardige cyste die in grootte kan variëren van een erwt tot een golfbal.
Waar kan het bultje zitten?
De meest voorkomende plaatsen van een ganglion zijn de pols of basis van de nagel. Een ganglion ontstaat wanneer er zich een met vocht gevuld bultje ontwikkelt vanuit een gewricht of pees. Dit komt voornamelijk voor op de boven- of onderkant van de pols of vinger.
Een ganglion kan bij elk gewricht in het lichaam voorkomen, maar de cystes duiken het meest op bij de polsen (vooral de achterkant van de pols), handen en vingers. De bult komt het meest voor bovenop de pols.
Soms zit de cyste aan de binnenkant van de pols of onderaan een vinger. Of bij het eindgewricht van een vinger. Dan wordt de cyste ook wel een mucoïdcyste genoemd.
Als een ganglion aan de basis van de nagel ontstaat, wordt het veroorzaakt door artrose (versleten gewricht) eronder (zie folder mucoidcyste).
Hoe ziet een ganglion eruit en wat merk je ervan?
Ganglioncysten zien eruit als een glad bultje onder de huid. Bij een ganglion kun je deze dingen merken: Je hebt een glad rond bultje op je vinger, pols of voet. Het bultje kan er opeens zijn, of langzaam zijn gegroeid.
Het bultje kan groter worden. Dat gebeurt als er meer vocht in komt. Sommige cystes worden kleiner na rust en weer groter na een activiteit. De cyste kan ook weer vanzelf weggaan.
Een ganglion is meestal ontsierend. Soms kunnen er pijnklachten ontstaan. Soms kun je een zeurende pijn voelen bij het bultje. Vooral bij bepaalde bewegingen.
Klachten zijn onder andere een zichtbare bult op de pols, soms met pijn, vooral bij bewegingen van de pols of bij druk op het ganglion. Een ganglion bovenop de pols kan lekken en ontsteken.
Een ganglion aan de basis van de vinger of in de handpalm kan hinderlijk zijn bij het grijpen en zo de handfunctie verstoren. Het bultje kan in de weg zitten. Bijvoorbeeld als je je pols of vinger buigt. Het buigen lukt dan minder goed.
Hoewel een ganglion vaak ongevaarlijk is, kan het wel invloed hebben op de beweging van de pols en daardoor je dagelijkse activiteiten. Het kan het bewegen van de vinger of hand moeilijker maken. U kunt cosmetische bezwaren hebben.
Waardoor ontstaat een bultje op de hand?
De oorzaak is niet precies bekend. Waarschijnlijk betreft het een zwakke plek in een gewrichtskapsel of peesschede.
Voor het ontstaan van de cyste is geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. Vaak weten we niet waardoor je een ganglion krijgt.
De oorzaak is niet altijd duidelijk, maar het kan te maken hebben met overbelasting, herhalende bewegingen of een eerdere blessure aan de pols. Je krijgt een ganglion niet door het werk dat je doet of door hobby's.
Soms ontstaat een ganglion bij artrose van een gewricht in je vinger, hand of voet. Een gewricht is de plek waar 2 botten aan elkaar vastzitten.
Welke soorten ganglion zijn er?
Er zijn twee soorten van een ganglion. De ene soort vanuit een pees, de andere vanuit een gewricht.
Ganglion vanuit een pees
De plek waar je spier vastzit aan je bot heet een pees. Elke pees zit in een soort buisje: de peesschede. In dat buisje zit vocht. Daardoor kan de pees goed bewegen als je je spier aanspant.
Soms drukt een stukje van dit buisje met vocht van binnen tegen je huid. Je krijgt dan op die plek een bultje. Dit wordt ook wel een peesschedeganglion genoemd.
Ganglion vanuit een gewricht
De plek waar 2 botten aan elkaar vastzitten heet een gewricht. Om je gewrichten zit een soort zakje met vocht: het gewrichtskapsel. Door dit zakje met vocht kunnen je botten langs elkaar bewegen.
Soms drukt een stukje van dit zakje met vocht van binnen tegen je huid. Je krijgt dan op die plek een bultje.
Andere mogelijke oorzaken van een bultje
Op diverse plekken in de hand kan een pijnlijke knobbel ontstaan. Vaak zien wij dit in de handpalm, op de plaats net voor de vingers. In de meeste gevallen is er niet zoveel aan de huid zelf te zien, maar is er een bobbel te voelen, bijvoorbeeld als je met de andere hand over de handpalm voelt.
Het kan zijn dat daarbij een van de vingers hapert bij het buigen. Of dat je de vinger niet goed recht kan krijgen.
Als er een pijnlijke plek is en de vinger hapert, dan is er mogelijk sprake van een peesontsteking of een triggerfinger. Soms is er een klein pijnlijk knobbeltje aan de vingerbasis (het begin van de vinger) te voelen van enkele millimeters doorsnede.
Dit zou een uitstulping van de peeskoker kunnen zijn, ook wel peesschedeganglion genoemd. In sommige gevallen is dupuytren pijnlijk en kan deze aandoening de oorzaak zijn van de pijnlijke knobbel. Maar dupuytren is zeker niet altijd pijnlijk.
De ziekte van Dupuytren
Door de ziekte van Dupuytren ontstaat een streng en/of knobbeltje(s) tussen de handpalm en de vingers. Als de ziekte voortschrijdt, kunnen de vingers zo krom gaan staan dat er belemmeringen gaan optreden bij alledaagse activiteiten.
Bij de ziekte van Dupuytren ontstaan er verdikkingen en verkortingen in de bindweefselplaat, die net onder de huid van de handpalm ligt. De ziekte komt het meest voor bij witte mensen. Mannen krijgen de ziekte vaker dan vrouwen en de eerste verschijnselen ontstaan gewoonlijk na de leeftijd van 40 jaar.
Het eerste teken van de ziekte van Dupuytren is een klein knobbeltje of kuiltje in de handpalm, vlakbij de handlijn aan de basis van de ringvinger en de pink. Geleidelijk aan kan zich een streng gaan ontwikkelen tussen de palm en de vingers.
De afwijking wordt vaak pas opgemerkt als de hand niet meer vlak geplaatst kan worden op een tafelblad. Als de ziekte voortschrijdt, kunnen de vingers zo krom gaan staan dat er belemmeringen gaan optreden bij alledaagse activiteiten zoals bij het handen wassen, het handschoenen dragen en het in de zakken steken van de handen.
Wanneer is een ganglion gevaarlijk?
Een ganglion is niet gevaarlijk. Je hoeft er niets aan te doen. Bij de helft van de mensen met een ganglion verdwijnt het bultje vanzelf. Het kan wel weer terugkomen.
Als een ganglion niet wordt behandeld, kan het blijven groeien of soms spontaan verdwijnen. In sommige gevallen veroorzaakt het pijn en ongemak, en heeft het invloed op het uitvoeren van dagelijkse activiteiten.
Een ganglion is ongevaarlijk, maar kan soms pijnlijk zijn. Als het knobbeltje geen pijn of ongemak veroorzaakt, hoef je niets te doen.
Onderzoek en diagnose
De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal van de patiënt en de bevindingen bij het lichamelijk onderzoek. Meestal is lichamelijk onderzoek genoeg om de diagnose te stellen.
Een huisarts kan zien of het bultje een ganglion is of iets anders. Een handchirurg controleert de stand en functie van de pols.
Een enkele keer, als het ganglion zich bovenop de pols bevindt, kan het onderscheid met een reumatische aandoening lastig zijn. In dat geval zal er een echo gemaakt worden.
Ook maken we altijd een röntgenfoto. Hierop ziet de arts hoe erg de zwelling is. Na alle onderzoeken overleggen we samen welke behandelingen mogelijk zijn.
Behandeling van een bultje op de hand
Behandeling is niet altijd nodig omdat een ganglion vaak vanzelf verdwijnt. Soms doet een ganglion veel pijn of kunt u uw hand of pols niet goed bewegen. Dan kunt u kiezen voor het leegzuigen of operatief laten verwijderen.
Afwachten
Je kunt afwachten of het bultje vanzelf weer weggaat. Een ganglion gaat bij de helft van de mensen vanzelf weg. Het kan wel weer terugkomen.
Zulke cystes verdwijnen vaak spontaan, al kan dat wel een aantal jaren duren. Een ganglion kan soms vanzelf verdwijnen zonder behandeling, maar het kan ook weer terugkomen.
Een ganglion gaat vaak vanzelf over. Indien dit niet het geval is, is het raadzaam om het proberen weg te masseren.
Omdat een ganglion, ongeacht de behandeling, in meer dan 50% van de gevallen terugkomt, wordt het chirurgisch ingrijpen zo lang mogelijk uitgesteld.
Rust en een spalk
Er zijn verschillende behandelingen voor de ganglion. Samen met de arts kijk je welke behandeling het best bij je past, afhankelijk van de ernst van de klachten.
Zo kunnen we de klachten verminderen door het dragen van een rustspalk of het leegzuigen van de bult met een naald.
Een ganglion kan groter worden bij activiteit en kleiner worden na rust. Als klachten vooral optreden bij belasting, kan het verminderen van die belasting onderdeel zijn van de behandeling.
Leegzuigen met een naald
Doet het knobbeltje wel pijn of ben je daardoor beperkt in je bewegingsvrijheid? Dan kan je opteren voor een drainage, waarbij het vocht uit de cyste gezogen wordt met een naald en spuit.
De arts zuigt met een naald het vocht uit het bultje. Leegzuigen is niet beter dan afwachten. Bij de helft van de mensen komt het ganglion ook weer terug na het leegzuigen.
In eerste instantie wordt een ganglion onder plaatselijke verdoving leeggezogen en soms wordt vervolgens het zakje opgevuld met een medicijn. Indien nodig kan dit eenmalig herhaald worden.
Soms kan de plek van het wegzuigen pijnlijk blijven. Helaas bestaat de kans dat de cyste terugkomt.
Operatieve verwijdering
Als een ganglion blijft terugkeren, kan het ook onder (plaatselijke) verdoving worden weggesneden, waarbij een stukje peesschede of polskapsel wordt meegenomen om de kans op terugkeer van de ganglion te verkleinen.
Als dit niet werkt, kunnen we de cyste met een operatie weghalen. We halen de cyste dan helemaal weg. Ook het deel waar de cyste is begonnen met groeien (de steel).
Bij deze operatie wordt er een kleine snede in je hand gemaakt. Daarna wordt het kapelsetje verwijderd. Je mag dezelfde dag weer naar huis.
De arts haalt het ganglion helemaal weg met een operatie. Bij de meeste mensen komt het ganglion na een operatie niet meer terug. Maar het kan wel.
We kiezen altijd voor de behandeling die het beste resultaat geeft in jouw situatie.
Herstel na een operatie
Vaak herstelt u snel na de operatie. De ene patiënt houdt wat langer last van pijn en zwelling dan de andere.
U moet twee dagen een drukverband dragen en krijgt twee weken een spalk.
Na de operatie worden de wond en het verband gecontroleerd volgens de instructies van de behandelaar. De hand kan tijdelijk gevoelig, gezwollen of minder soepel zijn.
Bij een operatie aan een peesschedeganglion worden enkele dagen na de operatie het verband verwijderd en mag de hand kortdurend nat worden. De wond moet daarna schoon blijven, bijvoorbeeld met een pleister.
Na 10-14 dagen worden de hechtingen verwijderd.
Afhankelijk van de diagnose is het soms nodig om handtherapie te volgen of specifieke oefeningen te krijgen. De operateur kan dit met je bespreken.
Risicoâs en complicaties
Bij elke operatie zijn er risico's. Bijvoorbeeld een ontsteking van de operatiewond. Of schade aan een zenuw. Je houdt ook een litteken op de plek waar het bultje zat.
Je wordt uiteraard naar beste kunnen behandeld, maar bij elke operatie is er een kans op complicaties zoals: allergische reactie op gebruikte verdovingsvloeistoffen of materialen, bloeduitstorting, nabloeding, infectie, ontstaan van een hypertrofisch litteken en trombose.
Deze complicaties komen echter zelden voor. De huid rond het litteken kan gevoelloos raken, dit kan geruime tijd zo blijven. In enkele gevallen keert het gevoel rondom de littekens niet of niet helemaal terug.
Verstoorde wondgenezing komt zeer zelden voor. Na deze ingreep kunnen de volgende complicaties optreden: Stijfheid Chronisch pijnsyndroom Infectie Bloeduitstorting Niet volledige strekking van een vinger Schade aan een zenuwtakje in het operatiegebied met als gevolg een verminderd of veranderd gevoel in deel van de vinger.
Hoewel de operatie met de grootste zorg zal worden uitgevoerd, maar het genezingsproces per individu verschilt, is het voor ons niet mogelijk om garanties te geven.
Waarom kan een ganglion terugkomen?
Houd er rekening mee dat een ganglion in meer dan 50% terug kan keren en dat je handchirurg terughoudend zal zijn met herhaling van een operatieve behandeling.
Het littekenweefsel als gevolg van herhaalde operaties kan voor meer pijn en functieverlies zorgen dan het ganglion zelf.
Een ganglion kan ook na leegzuigen terugkomen. Bij de helft van de mensen komt het ganglion ook weer terug na het leegzuigen.
Wanneer naar de huisarts?
Doet het bultje pijn? Of kun je door het bultje minder goed bewegen? Maak dan een afspraak bij je huisarts.
Medische beoordeling is ook verstandig als het bultje snel groter wordt, blijft terugkomen, ontstoken lijkt, lekt of samengaat met duidelijke bewegingsbeperkingen.
Heb je last van een rond bultje op de pols? Dan is het belangrijk dat je eerst een doorverwijzing van je huisarts of een medisch specialist hebt.