Pijn tussen hoofdhuid en schedel: oorzaken, symptomen en behandeling

Pijn tussen de hoofdhuid en schedel voelt vaak als gevoeligheid, branderigheid, prikken of een scherpe pijn aan het behaarde deel van het hoofd. De klachten kunnen ontstaan door spanning in de nek en het achterhoofd, irritatie van huidzenuwen, een huidaandoening of occipitale neuralgie.

De meeste gevallen van gevoelige hoofdhuid of pijn aan de schedel bij aanraking zijn niet ernstig en kunnen worden opgelost door aanpassingen in levensstijl, stressvermindering of geschiktere cosmetica. Toch zijn er situaties waarin de pijn een reden moet zijn om een arts te bezoeken.

Hoe voelt pijn tussen de hoofdhuid en schedel?

In tegenstelling tot migraine of klassieke hoofdpijn, die zich "van binnenuit" afspelen, treft pijn aan de schedel bij aanraking vaak het oppervlakkige deel van het hoofd - de huid, haarzakjes en zenuwen die onder de huid lopen. Veel mensen beschrijven deze toestand als branderigheid, prikken of gevoeligheid die verergert bij het kammen van het haar, het dragen van een hoed of zelfs bij een lichte aanraking met de hand.

De pijn is vaak ook in rust aanwezig en kan meerdere dagen aanhouden. Je kunt pijn voelen lokaal op de schedel, achter op het hoofd of tussen de schouderbladen met uitstraling naar het hoofd.

• Druk op het hoofd of een licht gevoel in het hoofd bij opstaan.
• Stekende pijn rechts of links in het hoofd.
• Steken in het hoofd en oor of aan de zijkant van het hoofd.
• Een pijnlijke plek op het hoofd zonder dat je je hebt gestoten.
• Gevoeligheid bij aanraken van de hoofdhuid, spieren van het hoofd of de nek.
• Een bandgevoel rond het hoofd.
• Onrust in het hoofd en slechter slapen.
• Druk rond de neusbijholten, vooral bij bukken of hoesten.

Veelvoorkomende oorzaken

Spanning in nek, achterhoofd en schouders

Een van de vaker voorkomende oorzaken is spanningshoofdpijn, waarbij de spieren in de nek, het achterhoofd en de schouders samentrekken. Wanneer deze spieren overbelast zijn - bijvoorbeeld door stress, een slechte lichaamshouding of langdurig zitten achter een computer - kan dit spanning veroorzaken die zich manifesteert als gevoeligheid bij aanraking.

Vaak gaan hier ook andere symptomen mee gepaard, zoals vermoeidheid van de ogen of druk achter het voorhoofd. Langdurig beeldschermwerk met opgetrokken schouders en weinig pauzes kan de klachten versterken. Ook oppervlakkige ademhaling en een onrustig gevoel kunnen de spierspanning verhogen.

Duizeligheid en een licht gevoel in het hoofd kunnen samengaan met druk in het hoofd en duizeligheid door spierspanning, ademhaling of prikkeling vanuit de nek en bovenrug. Duizeligheid met druk op het hoofd komt vaak door spanning, ademhaling en nekprikkels.

Occipitale neuralgie

Occipitale neuralgie is een hoofdpijn die ontstaat in het gebied van een zenuw, de nervus occipitalis. Neuralgie is een ander woord voor zenuwpijn. De occipitale zenuw loopt vanuit hoog in de nek, tussen de nekspieren door naar de achterkant van de schedel.

De zenuw heeft twee takken: een grote tak, de nervus occipitalis major, en een kleine tak, de nervus occipitalis minor. Eén van de twee takken of allebei kunnen zijn aangedaan. Hierbij komt het vaker voor dat de major is aangedaan; in 8,7% van de gevallen zijn allebei de zenuwen aangedaan.

Door beschadiging of prikkeling van de zenuw kunnen klachten ontstaan in het verloop vanaf het ruggenmerg tot in de zenuwuiteinden. De oorzaak van de prikkeling kan een afwijking in de bloedvaten zijn, of prikkeling door spierspanning, de botten of de nekgewrichten.

Kenmerken van occipitale neuralgie

Bij occipitale neuralgie hebben mensen last van stekende of drukkende pijn die begint in de nek en het achterhoofd. De pijn kan via de achterkant van het hoofd uitstralen naar de rest van het hoofd en soms doorlopen tot achter de ogen.

• Schietende, stekende of drukkende pijn vanuit het achterhoofd.
• Korte, terugkerende pijnscheuten die enkele seconden tot maximaal minuten duren.
• Heftige pijn, meestal aan één kant.
• Een continue pijn tussen de pijnscheuten door.
• Gevoeligheid rondom de schedelrand.
• Pijn die wordt uitgelokt door aanraking of beweging van het hoofd.
• Verminderde beweeglijkheid van de nek.
• Een dove of juist extra gevoelige huid langs het verloop van de zenuw.
• Oogpijn of problemen met zien.
• Oorsuizen, duizeligheid of misselijkheid.

Meestal zijn de klachten aan één kant gelokaliseerd, maar bij 15% van de patiënten komen deze aan beide kanten voor. Naast de hoofdpijn kan er ook sprake zijn van problemen met zien of oogpijn, oorsuizen, duizeligheid en misselijkheid.

Huid- en hoofdhuidproblemen

Soms liggen de klachten meer bij de hoofdhuid zelf. Eczeem op het hoofd geeft jeuk en gevoeligheid. Psoriasis op het hoofd kan schilfering en een trekkerig gevoel geven. Ontsteking van de haarzakjes, folliculitis, kan ontstaan door irritatie van de huid, agressieve shampoos of huidbeschadiging door scheerapparaten.

Naast pijn aan de huid kunnen ook roodheid, jeuk of kleine bultjes optreden. Een wratje op het hoofd of wratten op het hoofd horen bij de huisarts of dermatoloog. Fysiotherapie richt zich dan op spanning, houding en comfort, maar behandelt de huid niet rechtstreeks.

Een minder vaak voorkomende, maar zeer pijnlijke reden kan trichodynie zijn. Dit is een toestand waarbij de hoofdhuid extreem gevoelig en pijnlijk is, zelfs zonder zichtbare irritatie. Dit verschijnsel wordt geassocieerd met psychische stress, vermoeidheidssyndroom of haaruitval.

Mechanische druk

Een strakke haarstijl, hoofddeksel, helm, haarband of langdurig gebruik van koptelefoons kan pijn aan de hoofdhuid veroorzaken. Dit soort pijn is mechanisch en wordt veroorzaakt door druk op de huid.

Zelfs een haarband kan leiden tot overbelasting van zenuwuiteinden en pijn veroorzaken. De klachten worden vaak duidelijker bij kammen, het dragen van een helm of lichte aanraking met de hand.

Kaakspanning en slaaphouding

Kaakspanning bij klemmen of tandenknarsen kan spanning veroorzaken in spieren die verbonden zijn met het hoofd, de nek en het achterhoofd. Ook een verkeerde kussenhoogte of een kussen dat de nek niet ondersteunt, kan klachten onderhouden.

Neusbijholten

Klachten rond de neusbijholten kunnen een drukkend gevoel in het hoofd geven, vooral bij verkoudheid of allergie. De druk kan erger worden bij bukken of hoesten.

Wat is het verschil met andere vormen van hoofdpijn?

Spanningshoofdpijn

Dit past vaak bij spanningshoofdpijn. Spieren in hoofd, nek en schoudergordel houden te veel spanning vast. De pijn voelt vaak als een band om het hoofd of als druk op het hoofd.

Met ademregulatie, houding en gerichte oefeningen daalt de druk en verdwijnt het bandgevoel stap voor stap. De klachten kunnen samengaan met vermoeidheid van de ogen, spanning in de nek en gevoeligheid van de hoofdhuid.

Occipitale neuralgie

Occipitale neuralgie kan vaak verward worden met migraine, clusterhoofdpijn en spanningshoofdpijn. Typisch zijn korte, heftige pijnscheuten vanuit de nek of het achterhoofd, vaak aan één kant, met uitstraling over de schedel en soms tot achter de ogen.

Migraine

De pijn van occipitale neuralgie kan lijken op migraine of spanningshoofdpijn. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de plaats van de pijn te kijken, maar ook naar de duur, het karakter, de uitlokkende factoren en bijkomende klachten.

Diagnose van pijn aan de hoofdhuid

Een arts kan de pijnklachten uitlokken door op de occipitalis-zenuw te drukken of erop te tikken. Dit laatste heet het teken van Tinel. Je voelt dan meteen of de pijn uit dit gebied vandaan komt.

Typisch vindt men bij lichamelijk onderzoek drukpijn over het verloop van de zenuw. Ook worden de beweeglijkheid van de nek, de spierspanning, de huid en eventuele neurologische verschijnselen beoordeeld.

Een lokale verdoving ter hoogte van de meest pijnlijke zenuw kan de diagnose bevestigen wanneer de pijn daarna vermindert. Radiografie wordt aangeraden om mogelijke andere oorzaken uit te sluiten.

Een mri-scan van het hoofd wordt alleen via de arts aangevraagd wanneer daar aanleiding voor is. Bij de meeste hoofdklachten helpt een gericht oefen- en houdingsplan beter dan beeldvorming. Beeldvorming is vooral relevant wanneer er aanwijzingen zijn voor aandoeningen buiten het spier- en gewrichtssysteem.

Wat kun je zelf doen?

Als de pijn aan de schedel bij aanraking mild is en niet verband houdt met een ernstige ziekte, zijn er enkele eenvoudige stappen die verlichting kunnen bieden. Wissel elk half uur van houding en laat je schouders bewust zakken.

• Adem rustig uit en laat de ribben zakken om spanning te verlagen.
• Gebruik warmte op de nek en bovenrug en beweeg daarna licht.
• Kies een kussen dat de nek neutraal houdt.
• Slaap op de zij of rug wanneer dat comfortabel is.
• Plan korte wandelmomenten.
• Kijk regelmatig weg van het scherm volgens de twintig-twintigregel.
• Vermijd langdurig zitten met opgetrokken schouders.
• Let op klemmen en tandenknarsen.
• Vermijd strakke haarstijlen, hoofddeksels of koptelefoons wanneer die de pijn uitlokken.

Voorzichtige haarhygiëne kan helpen wanneer de hoofdhuid geïrriteerd is. Vermijd producten die de huid irriteren en föhnen op hoge temperatuur wanneer dit de klachten verergert.

Als de pijn samenhangt met spierspanning, kan een zachte massage van de nek en het achterhoofd helpen. In sommige gevallen helpt ook lichte verwarming van het getroffen gebied met een warmwaterkruik of verwarmingskussen.

Ontspanningstechnieken, yoga en meditatie kunnen helpen wanneer stress de klachten versterkt. Regelmatige fysieke activiteit is ook nuttig, omdat het de bloedsomloop stimuleert en de spieren ontspant.

Oefeningen voor nek, bovenrug en schouders

Schouderbladactivatie

Zit rechtop. Trek je schouderbladen licht naar beneden en samen. Houd drie tellen vast. Ontspan. Doe tien herhalingen.

Nekrotatie en zijbuiging

Draai langzaam naar links en rechts. Buig je oor naar je schouder zonder te forceren. Doe tien herhalingen per richting en blijf binnen de pijngrens.

Bovenrugmobiliteit met een opgerolde handdoek

Leg de rol onder de middenrug. Strek rustig over de rol en adem uit. Doe tien herhalingen.

Kin intrekken

Trek de kin zacht in alsof je een dubbele kin maakt. Houd twee tellen vast. Herhaal tien keer voor een betere nekstand.

Deze rekoefeningen verminderen verkrampte spieren in de bovenrug en verlagen de druk op het hoofd. Houd het tempo rustig en adem door.

Behandeling bij occipitale neuralgie

De behandeling van occipitale neuralgie is in eerste instantie gericht op vermindering van de zenuwirritatie. Fysiotherapie kan de spierspanning in de nek en de houding verbeteren, waardoor de zenuw mogelijk minder wordt geprikkeld.

Het in beweging blijven en het verbeteren van de algehele conditie kan een positief effect hebben op het beloop van de klachten. Een hoofdpijndagboek kan helpen om inzicht te krijgen in de factoren die de klachten uitlokken.

Medicijnen

In eerste instantie zal de pijnspecialist of verpleegkundig specialist proberen de pijn te bestrijden met medicijnen. Dit kunnen pijnstillers zijn, zoals paracetamol of NSAID’s, waarvan ibuprofen een bekend voorbeeld is.

Helpt dat niet, dan kan worden overgestapt naar sterkere pijnstillers. Behalve pijnstillers zijn er ook medicijnen mogelijk die oorspronkelijk bedoeld zijn voor andere aandoeningen, maar die de pijnprikkels kunnen verminderen.

Voorbeelden hiervan zijn medicijnen tegen epilepsie en medicijnen tegen depressie. Bij zenuwpijn kunnen onder andere tricyclische antidepressiva, carbamazepine, gabapentine of pregabaline worden gebruikt.

Zenuwblokkade

Bij een zenuwblokkade wordt een speciale naald bij het achterhoofd ingebracht, zodat de zenuw kan worden aangeprikt en behandeld met lichte stroomstootjes. De zenuw die behandeld wordt, geeft pijnprikkels door aan de hersenen.

Door deze zenuw te verdoven kan de pijn voor langere tijd verminderen. Dit heet PRF, oftewel pulsed radiofrequency. De zenuw wordt beïnvloed zonder te worden beschadigd, waardoor de pijnprikkels minder goed kunnen worden doorgegeven.

Met behulp van röntgenbeelden zoekt de pijnspecialist de bewuste zenuw op. Na een plaatselijke verdoving wordt de injectienaald ingebracht. Met een zacht elektrisch stroompje wordt de positie gecontroleerd.

Je moet dan aangeven wanneer je iets voelt, bijvoorbeeld warmte, druk of een tinteling. Ook kun je klopjes in de spieren voelen. De meeste patiënten vinden dit niet pijnlijk.

Als de naald op de juiste plaats zit, spuit de arts een verdovingsvloeistof in. Dit kan even pijnlijk zijn, maar de pijn verdwijnt meestal snel dankzij de verdovingsvloeistof. Daarna dient de arts ongeveer vier minuten lang korte stroomstootjes toe via de naald.

Omdat de zenuw dan verdoofd is, voel je hiervan hooguit lichte klopjes. De behandeling duurt in totaal ongeveer vijftien minuten. De behandeling zorgt ervoor dat de zenuw langdurig tot rust komt zonder deze te beschadigen.

Blokkade van de zenuwwortel C2-C3

Via de nek wordt een naald vlak bij de aangedane zenuw geplaatst. Deze behandeling gebeurt met behulp van röntgenbeelden. Als de naald in de goede positie zit, wordt dat gecontroleerd door kleine stroomstootjes.

Je ervaart dit als een kloppend of kriebelend gevoel. Als de juiste plek is gevonden, wordt de zenuw behandeld met stroompulsjes zonder te worden verhit. Hierdoor wordt de pijngeleiding van de aangedane zenuw verminderd.

Mogelijke bijwerkingen

• Napijn kan enkele dagen duren en is anders dan de oorspronkelijke zenuwpijn.
• Tegen napijn helpt een normale pijnstiller zoals paracetamol doorgaans wel.
• Door de medicatie die bij de zenuw wordt ingespoten, kunnen opvliegers ontstaan.
• Bij vrouwen kan de menstruatie korte tijd verstoord raken.
• Bij mensen met diabetes kunnen de bloedsuikerspiegels een aantal dagen verhoogd zijn.
• Extra controle van de bloedsuikers is daarom aan te raden.

De kans op bijwerkingen en complicaties is zowel bij de proefblokkade als bij de langdurige blokkade gering. De pijnspecialist of verpleegkundig specialist bespreekt welke behandeling het beste past.

Wanneer moet je direct medische hulp zoeken?

De meeste oorzaken van een gevoelige hoofdhuid zijn niet ernstig, maar sommige combinaties van klachten vragen om snelle beoordeling. Neem in deze situaties direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost.

• Hevige nieuwe hoofdpijn die in enkele seconden ontstaat.
• Hoofdpijn met koorts en een stijve nek.
• Spraak- of zichtstoornissen.
• Uitvalsverschijnselen, krachtsverlies of aanhoudende verwardheid.
• Klachten na een val op het hoofd met aanhoudende misselijkheid of sufheid.
• Huiduitslag, desoriëntatie of braken in combinatie met hoofdpijn.
• Onverklaarbare neurologische klachten.
• Snel toenemende druk in het hoofd.
• Pijn die wekenlang aanhoudt zonder duidelijke oorzaak.

Als de pijn gepaard gaat met koorts, stijve nek, visuele stoornissen, huiduitslag, desoriëntatie of braken, kan dit een teken zijn van een infectie, hersenvliesontsteking of een ander neurologisch probleem. In deze gevallen is onmiddellijke medische aandacht vereist.

Vooral bij mensen ouder dan 50 jaar moet ook aan temporal arteritis worden gedacht. Dit is een ontsteking van de bloedvaten in het gebied van de slapen die niet alleen pijn aan de hoofdhuid kan veroorzaken, maar ook blijvende schade aan het gezichtsvermogen.

Wanneer is een afspraak verstandig?

Laat de klachten tijdig beoordelen wanneer de gevoeligheid terugkeert, de pijn toeneemt, je niet goed kunt slapen of dagelijkse activiteiten zoals kammen, werken of bewegen worden beperkt.

Wordt de druk in het hoofd erger, ben je vaak licht in het hoofd bij het opstaan of heb je daarbij dubbelzien, uitval, braken of flauwvallen, neem dan contact op met je huisarts.

Bij alarmsymptomen of twijfel over oorzaken buiten het spier- en gewrichtssysteem is verwijzing naar de huisarts nodig. Een dermatoloog kan huidproblemen beoordelen en een neuroloog kan neurologische oorzaken onderzoeken.

tags: #pijn #tussen #hoofdhuid #en #schedel