Jeuk aan de kin en onderlip kan ontstaan door irritatie, een allergische reactie, eczeem, een infectie, droge huid of een huiduitslag rond de mond. De oorzaak is meestal te herkennen aan bijkomende kenmerken, zoals roodheid, schilfering, kleine bultjes, puistjes, blaasjes, zwelling, korstjes of een branderig gevoel.
Bij aanhoudende of steeds terugkerende jeukende kin en onderlip, of bij bijkomende ernstige of aanhoudende symptomen, is het verstandig om medisch advies in te winnen. Bij zwelling van de lippen, tong of het gezicht, ademhalingsproblemen of een gevoel van verstikking is sprake van een medisch spoedgeval.
Hoe ontstaat jeuk?
Uit studies is gebleken dat jeuk een complex ontstaansmechanisme heeft. Waarschijnlijk raken bij jeuk specifieke jeukzenuwen in de huid geprikkeld. De uiteinden van deze zenuwen zijn gelegen op de grens van de opperhuid en de lederhuid.
Er zijn steeds meer lichamelijke eiwitten (zogenaamde mediatoren) bekend die deze zenuwuiteinden kunnen doen prikkelen. De bekendste zijn histamine, proteasen, tachykinines, opioiden, cytokines, neuropeptiden en prostaglandinen.
Al deze stoffen kunnen vrijkomen tijdens ontstekingsprocessen van de huid. Vandaar dat bijvoorbeeld een aandoening zoals eczeem jeuk kan geven. Ook komen deze stoffen vrij tijdens de wondgenezing.
Dit verklaart waardoor bijvoorbeeld een litteken jeuk kan geven. Bij een allergische reactie komt histamine vrij, wat jeuk veroorzaakt door ontsteking van de huid.
Wat betekent jeuk aan de kin en onderlip?
Jeuk aan de kin en onderlip is een vorm van gelokaliseerde pruritus: jeuk die beperkt blijft tot een bepaald huidgebied. De huid op de lippen is dun en gevoelig, waardoor ze snel reageert op externe prikkels.
Wanneer jeuk gepaard gaat met rode plekken, bultjes of blaasjes op de huid, is de oorzaak vaak dermatologisch. Het identificeren van de aandoening helpt om de jeuk te verlichten, complicaties door krabben te voorkomen en, in sommige gevallen, de besmetting te beperken.
In de dermatologie wordt onderscheid gemaakt tussen Pruritus. Dit is jeuk zonder dat er huidafwijkingen zichtbaar zijn. Prurigo. Huidziekten met bulten die veel jeuk geven.
Jeuk leidt tot krabben en krabben op zich leidt weer tot huidafwijkingen zoals krabeffecten, roodheid, bultjes, wondjes en ook verhardingen.
Veelvoorkomende oorzaken
Droge huid en irritatie
Blootstelling aan omgevingsfactoren zoals koude, wind, of droge lucht kan de lippen uitdrogen en irriteren. Dit leidt vaak tot schilferige, gebarsten en jeukende lippen.
Droge lippen (cheilosis) komen vooral voor in de winter als de lucht droog is, en ook in het hooggebergte waarbij UV-straling een bijkomende factor is. In bepaalde klimaten of seizoenen, zoals in de winter, kunnen jeukende lippen vaker voorkomen door uitdroging of koud weer, wat de huid meer vatbaar maakt voor irritatie.
Ook het vaak likken van de lippen kan dit verergeren, omdat speeksel de lippen verder uitdroogt. Andere irriterende factoren zijn overmatig gebruik van bepaalde tandpasta's of mondspoelingen met irriterende stoffen zoals alcohol, inademing van irriterende stoffen zoals rook of chemische dampen en gebruik van scherp of gekruid voedsel, dat de lippen kan irriteren en jeuk kan veroorzaken.
Droge huid (xerose) ontstaat vaak door een verstoring van de huidbarrière, waardoor de huid strak aanvoelt en gaat schilferen. Het komt vooral voor in de winter, bij ouderen of na veelvuldig warm douchen.
De huid wordt ruw, dof en schilferig, met fijne scheurtjes die diffuse jeuk veroorzaken. Winterse kou en droge lucht, lange of warme baden en douches, droge verwarming in huis, langdurige blootstelling aan water, bepaalde medicijnen en sommige chronische aandoeningen kunnen de droogte verergeren.
Liplik-eczeem
Liplik eczeem is een ontsteking van de lippen en de huid om de lippen heen die ontstaat door het herhaaldelijk bevochtigen van de lippen met speeksel. Door het herhaaldelijke contact met speeksel wordt de huid beschadigd en raakt vervolgens ontstoken.
Lip licking dermatitis is een orthoergisch eczeem van de lip dat ontstaat door het voortdurend aflikken van de lippen met de tong. Patiënten gaan met de tong langs de lippen omdat de lippen droog zijn.
Maar hierdoor droogt de lippenhuid en de huid daar omheen alleen nog maar meer uit. Er ontstaat een vicieuze cirkel.
De huid rond de lippen is uitgedroogd, rood en schilferend. De rode plekken zijn vrij scherp afgegrensd van de gezonde huid en geven klachten van een branderig gevoel.
Het eczeem zit bij lip licker dermatitis vooral rond de lippen, begrensd tot waar de tong makkelijk bij kan. Soms is er ook sprake van een infectie door bacteriën: deze veroorzaakt dan gele korstjes bovenop het eczeem.
Liplik dermatitis kan op elke leeftijd voorkomen, maar wordt vooral gezien bij kinderen. Vaak is het dwangmatig aflikken van de lippen een voorbijgaande ’tik’ maar in sommige gevallen is ondersteuning door een (kinder)psycholoog gewenst om het gedrag af te leren.
Contactdermatitis en contactallergie
Contactdermatitis of contacteczeem is een ontsteking van de huid die wordt veroorzaakt door direct contact met irriterende stoffen of allergenen, zoals haarkleuring, parfums, zeep, latex, nikkel of bepaalde planten. Dit type eczeem veroorzaakt vaak intense jeuk.
Patiënten lijden mogelijk aan contactdermatitis (huiduitslag met roodheid en jeuk). Hierbij zijn patiënten bijvoorbeeld allergisch voor chemicaliën in de lippenstift, lipgloss of lippenbalsem en ontstaan hierdoor huidgerelateerde klachten.
De jeuk gaat gepaard met roodheid, soms blaasjes, zwellingen, korstvorming of schilfering. De plek van de huiduitslag hangt af van de contactlocatie.
Vette crèmes of make-up kunnen poriën verstoppen en de huid irriteren. Tandpasta met fluoride of andere irriterende stoffen kunnen een allergische reactie veroorzaken.
De patiënt vermijdt de producten met chemicaliën waarop hij mogelijk allergisch reageert. Producten van een ander merk helpen mogelijk ook. Verder genieten neutrale middelen steeds de voorkeur.
Dermatitis perioralis
Dermatitis perioralis betekent letterlijk ‘ontsteking van de huid rond de mond' (dermatitis = ontsteking van de huid, perioralis = rond de mond). De aandoening wordt gekenmerkt door roodheid van de huid rond de mond met kleine pukkeltjes en puistjes.
Dermatitis perioralis is een veelvoorkomende huiduitslag rond de mond, neus of ogen. Je herkent het aan kleine rode bultjes, schilfertjes en soms een branderig gevoel.
Dermatitis perioralis ontstaat meestal vrij plotseling op de bovenlip, naast de neus of op de kin. Vaak is het gehele gebied rondom de mond aangedaan, maar langs de lippen is een smalle zone van normale huid zichtbaar.
Op de aangedane huid zijn veel kleine rode pukkeltjes en puistjes te zien, meestal op een rode en schilferige ondergrond. In het algemeen jeukt de aandoening licht en kan de huid branderig en gevoelig zijn.
Dermatitis perioralis komt voornamelijk voor bij jonge vrouwen en soms bij kinderen. Een soortgelijke huiduitslag zien we soms rond de ogen. Dan spreken we van dermatitis periocularis.
Hoe ontstaat dermatitis perioralis?
Dermatitis perioralis wordt meestal veroorzaakt door gebruik van crèmes of zalven met corticosteroïden (bijnierschorshormonen) in het gezicht. Deze crèmes en zalven worden vaak voorgeschreven voor bijvoorbeeld eczeem.
Hoe sterker het hormoon (het corticosteroïd) werkt, des te groter de kans op het ontstaan van dermatitis perioralis, maar soms kan ook het zwakst werkzame hormoon (hydrocortisonacetaat) de oorzaak zijn.
Het corticosteroïd veroorzaakt de aandoening, maar onderdrukt het gelijktijdig, waardoor na stoppen van het gebruik de aandoening zal verergeren. Dat is dan ook de reden waarom mensen die hier last van hebben het geneesmiddel blijven gebruiken.
Corticosteroïdpreparaten die voor astma worden geïnhaleerd, kunnen ook dermatitis perioralis veroorzaken. Dermatitis periocularis ontstaat meestal door gebruik van hormoonzalven in de ogen of op de oogleden.
Niet altijd is er een verband met het gebruik van corticosteroïden. Soms kunnen cosmetica een rol spelen, vooral dag-/nachtcrèmes, foundation en andere vet- of oliebevattende make-up.
De oorzaak is meestal irritatie van de huid, bijvoorbeeld door het gebruik van corticosteroïdcrèmes (hormoonzalf), cosmetica of tandpasta met fluoride. Ook hormonale schommelingen en stress kunnen een rol spelen.
Atopisch eczeem
Atopische dermatitis is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door een intense droogheid van de huid en eczeemopflakkeringen. Jeuk, vaak hevig en aanhoudend, is het belangrijkste symptoom.
Atopische dermatitis wordt gekenmerkt door een droge, schilferige huid, rood opgezwollen plekken met vage randen en kleine blaasjes. Herhaaldelijk krabben kan leiden tot verharding van de huid, pijnlijke scheurtjes, infecties en een vicieuze cirkel van jeuk en huidbeschadiging.
Eczeem, ook wel bekend als atopische dermatitis, kan zich niet alleen op andere delen van het lichaam manifesteren, maar ook op de lippen. Dit resulteert in droge, schilferige en jeukende lippen.
Allergische reactie op voedsel
Allergieën voor bepaalde stoffen, zoals voedsel, cosmetica of pollen, kunnen leiden tot jeuk aan de lippen. Het oraal allergiesyndroom (symptomen aan de mond na het eten van voeding) is de meest voorkomende oorzaak van lippen die jeuken.
Patiënten die bijvoorbeeld allergisch reageren op pinda's, maïs, noten, vis, soja en eieren, ervaren gezwollen en jeukende lippen wanneer ze hiermee in contact komen.
Een jeukende keel, een gezwollen keel, benauwdheid, jeukende oren komen voor. Daarnaast presenteert de patiënt zich mogelijk met algemene tekenen zoals netelroos (over het gehele lichaam), diarree, braken en buikpijn.
Antihistaminica (medicijnen voor de behandeling van een allergische reactie) zijn aanbevolen bij ernstige allergieën. Verder vermijdt de patiënt voedsel waarop hij allergisch reageert.
Koortslip door herpes simplex
Virale infecties zoals herpes simplex kunnen leiden tot jeukende lippen, samen met blaren en pijn. De herpes simplex-virus-infectie, die leidt tot een koortslip, is de meest voorkomende virale oorzaak van jeukende lippen.
Een koortslip, veroorzaakt door het herpes simplex-virus, is een veelvoorkomende infectie die de lippen, mond of het tandvlees aantast. De infectie resulteert in pijnlijke blaasjes die vaak gepaard gaan met tintelingen, brandende sensaties en jeuk aan de lippen.
Deze blaasjes worden ook wel herpes labialis of koortsblaasjes genoemd. Orale herpes (herpes labialis) geneest meestal vanzelf binnen twee weken.
Het vermijden van triggers zoals stress, vermoeidheid en overmatige blootstelling aan zonlicht kan helpen bij het voorkomen van uitbraken van koortsblaasjes en andere infecties.
Bacteriële infecties
Infecties veroorzaakt door bacteriën, virussen of schimmels kunnen jeukende lippen tot gevolg hebben. Deze infecties variëren in oorzaak en ernst, en het herkennen van de specifieke soort is essentieel voor een gerichte behandeling.
Een bekend voorbeeld is impetigo, een zeer besmettelijke huidinfectie die vooral bij kinderen voorkomt. Impetigo manifesteert zich als rode, jeukende uitslag rond de lippen, vaak vergezeld van blaasjes en korstvorming.
Een andere bacteriële oorzaak is stomatitis, een ontsteking van het mondslijmvlies die de lippen kan aantasten. Stomatitis leidt tot symptomen zoals pijn, roodheid, zwelling en jeuk aan de lippen en in de mond.
Schimmelinfectie en mondhoekontsteking
Candida-infecties, die vaak voorkomen bij mensen met een verzwakt immuunsysteem, kunnen jeukende lippen en mondslijmvlies veroorzaken. Deze infecties worden gekenmerkt door witte, jeukende uitslag in en rond de mond.
Angular cheilitis is ontsteking en irritatie in de mondhoeken, vaak veroorzaakt door een infectie of vitaminetekort. Schimmelinfecties komen meestal voor op de huidoppervlakte, vooral in warme en vochtige lichaamszones, zoals de voeten, hoofdhuid, geslachtsdelen en hoeken van de lippen.
Insectenbeten
Wanneer een insect (mug, mier, bij, rode mier, spin, …) een persoon bijt, leidt dit tot jeuk aan de lippen. Een insectenbeet veroorzaakt jeuk aan het lipgebied omdat het gifstoffen in het lichaam afgeeft.
Beten verschijnen als kleine, rode, verheven bultjes, vaak met een centraal puntje. Ze kunnen licht opzwellen en intense jeuk veroorzaken.
Breng koude kompressen aan om zwelling te verminderen en jeuk te kalmeren. Vermijd krabben om secundaire infecties te voorkomen.
Medicijnen en medische behandelingen
Bepaalde medicijnen, zoals chemotherapie of isotretinoïne (gebruikt voor de behandeling van ernstige acne), kunnen als bijwerking droge en jeukende lippen veroorzaken.
Ook medische behandelingen zoals bestralingstherapie of laserbehandelingen kunnen leiden tot irritatie en jeuk aan de lippen.
Roken, alcohol en voedingsstoffen
Patiënten die roken en alcohol drinken stoppen hier het best mee daar deze ongewone gewoonten sneller resulteren in jeuk aan de lippen.
Tekorten aan bepaalde vitaminen en mineralen kunnen bijdragen aan droge, gebarsten en jeukende lippen. Dit omvat vitamine B12, vitamine B2 (riboflavine), vitamine A, zink en ijzer.
Hormoonveranderingen en andere aandoeningen
Veranderingen in hormoonspiegels, zoals tijdens de puberteit, zwangerschap, menstruatie of menopauze, kunnen de huidconditie beïnvloeden, inclusief de lippen. Dit kan leiden tot jeukende, droge en gebarsten lippen.
Auto-immuunziekten zoals lupus of Sjögren's syndroom kunnen ook de lippen aantasten, wat leidt tot droge, gebarsten en jeukende lippen. Deze aandoeningen vereisen vaak gespecialiseerde medische behandeling.
Mondkanker is zelden een oorzaak van jeuk aan de lippen. Lipkanker is nauw gerelateerd met de langdurige blootstelling aan de schadelijke UV-stralen van zonlicht, roken en alcohol drinken.
Naast jeuk aan de lippen komen zweren, roodheid en bloedingen voor aan het lip- en mondgebied. Wanneer patiënten regelmatig kriebelende lippen ervaren zonder bekende oorzaak, is het belangrijk om de arts te bezoeken zodat hij de exacte oorzaak hiervan kan opsporen.
Verschil tussen acute en chronische jeuk
Acute jeuk verwijst naar jeuk die plotseling optreedt en meestal minder dan zes weken aanhoudt. Het hangt vaak samen met een allergische reactie, een insectenbeet of een tijdelijke huidinfectie en verdwijnt meestal snel wanneer de oorzaak wordt behandeld.
Chronische jeuk daarentegen duurt langer dan zes weken en kan verband houden met aanhoudende huidziekten, zoals eczeem of psoriasis.
Behandeling van jeuk aan kin en onderlip
De behandeling van jeukende lippen hangt af van de oorzaak. Daarom is een juiste diagnose belangrijk wanneer de klachten aanhouden, terugkeren of gepaard gaan met duidelijke huidafwijkingen.
Bij droge huid en liplik-eczeem
Wanneer het liplikken wordt gestopt verdwijnen de klachten vanzelf. Het genezingsproces kan worden gestimuleerd door het kortdurend gebruik van een lichte corticosteroïd crème.
Daarnaast is het zinvol om de huid rond de mond meerdere keren per dag in te smeren met Vaseline om de huid tegen het speeksel te beschermen.
In plaats van likken continu insmeren met een vet of met een lippenbalsem. Geen velletjes lostrekken van de lip, daar wordt het alleen maar erger van.
Zonodig (zonnig winterweer, wintersport) een lipbalsem met UV-factor gebruiken. Een lanoline bevattende zalf werkt beter hydraterend dan alleen vaseline.
Bij contactdermatitis
De behandeling bestaat uit het vermijden van contact met de irriterende stof of het allergeen om verergering van de dermatitis te voorkomen.
Een arts kan een corticosteroïdencrème voorschrijven om de symptomen te stoppen. In sommige gevallen van allergie kunnen ook antihistaminica worden voorgeschreven.
Vermijd cosmetica, lipproducten, tandpasta of mondverzorgingsmiddelen waarvan wordt vermoed dat ze de klachten veroorzaken. Neutrale middelen zonder geur- of kleurstoffen genieten de voorkeur.
Bij dermatitis perioralis
Het belangrijkste is dat u stopt met de corticosteroïdcrème of -zalf. Hetzelfde geldt voor dag-/nachtcrèmes en make-up.
Het is belangrijk om u te realiseren, dat uw huiduitslag na het stoppen eerst zal verergeren. Toch moet u de corticosteroïdcrème of zalf dan niet opnieuw gebruiken!
U krijgt voor dermatitis perioralis meestal een gel of crème die metronidazol of erytromycine bevat. Soms krijgt u eerst gedurende een korte tijd hydrocortisoncrème (het allerzwakste hormoonpreparaat) om geleidelijk de sterkere hormooncrèmes te ontwennen.
Ook worden vaak antibiotica in de vorm van tabletten voorgeschreven. Contact met zeep en soms zelfs met water kan irriteren. Hetzelfde geldt voor blootstelling aan zonlicht.
Dermatitis perioralis is niet besmettelijk, maar kan wel hardnekkig zijn zonder goede behandeling. Na genezing komt dermatitis perioralis meestal niet meer terug.
Het plaatselijke gebruik van corticosteroïden en vet- of oliebevattende cosmetica wordt afgeraden, want daardoor zou de aandoening kunnen terugkeren.
Bij infecties
Bacteriële infecties kunnen worden behandeld met antibiotica of antimicrobiële crèmes. Virale infecties zoals een koortslip kunnen worden behandeld met antivirale middelen, hoewel ze meestal vanzelf genezen.
Schimmelinfecties worden behandeld met antischimmelcrèmes. Bij stomatitis kan de behandeling variëren afhankelijk van de oorzaak, maar het omvat vaak een combinatie van antimicrobiële crèmes, pijnstillers en mondspoelingen.
Goede mondhygiëne is essentieel om verdere infecties te voorkomen en het herstel te bevorderen. Bij verdenking op candida overgroei kan een zalf met miconazol 2% + hydrocortison 1% worden toegepast.
Bij allergische klachten
Antihistaminica kunnen worden gebruikt bij ernstige allergieën. Verder vermijdt de patiënt voedsel waarop hij allergisch reageert.
Bij zwelling van de lippen, tong of oogleden, ook wel Quincke-oedeem genoemd, of bij ademhalingsproblemen is snelle medische beoordeling noodzakelijk.
Wat kunt u zelf doen?
Breng regelmatig een hydraterende crème aan, bij voorkeur op een licht vochtige huid na het douchen. Neem korte, lauwe douches.
Gebruik een zachte, ongeparfumeerde zeep. Bescherm de huid tegen kou en wind. Drink voldoende water.
Het regelmatig aanbrengen van een verzachtende lippenbalsem kan helpen om je lippen gehydrateerd te houden en te beschermen tegen uitdroging en irritatie.
Kies voor producten die geen geur- of kleurstoffen bevatten, om te voorkomen dat je lippen verder geïrriteerd raken. Bescherm je lippen tegen de zon.
Gebruik koude kompressen om zwelling te verminderen en jeuk te kalmeren. Vermijd krabben om secundaire infecties te voorkomen.
Preventie
Preventie speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van jeukende lippen en het minimaliseren van de kans op terugkerende problemen.
Goede hygiëne
Het handhaven van goede hygiëne is essentieel om jeukende lippen te voorkomen. Was je handen regelmatig met water en zeep, vooral voordat je je lippen aanraakt of eet.
Vermijd het aanraken van je lippen met vuile handen om de verspreiding van bacteriën en virussen te voorkomen. Gebruik een schone handdoek en vermijd het delen van persoonlijke verzorgingsproducten zoals lippenbalsems en handdoeken.
Vermijd uitlokkende factoren
Identificeer en vermijd de factoren die jeuk aan je lippen kunnen veroorzaken. Als je allergisch bent voor bepaalde stoffen zoals voedingsmiddelen, cosmetica of chemicaliën, probeer deze te vermijden.
Vermijd blootstelling aan irriterende stoffen zoals agressieve schoonmaakmiddelen of bepaalde ingrediënten in cosmetica. Gebruik een luchtbevochtiger in droge klimaten en bescherm je lippen tegen extreme kou door het dragen van een lippenbalsem met SPF.
Bestaande aandoeningen behandelen
Als je al een bestaande aandoening hebt die jeukende lippen kan veroorzaken, zoals eczeem of herpes simplex, zorg dan voor een effectieve behandeling en beheer van deze aandoeningen.
Volg de adviezen van je arts en gebruik voorgeschreven medicatie zoals aanbevolen. Dit kan helpen om symptomen te beheersen en uitbraken te voorkomen.
Contact met infecties vermijden
Bij het omgaan met iemand die een virale of bacteriële lipinfectie heeft, neem voorzorgsmaatregelen om besmetting te voorkomen.
Dit omvat het vermijden van direct contact met de geïnfecteerde gebieden en het vermijden van het delen van persoonlijke voorwerpen zoals lippenbalsems, eetgerei en handdoeken.
Wanneer naar de huisarts?
Als je huiduitslag hebt die gepaard gaat met jeuk, is het verstandig een arts te raadplegen als je moeite hebt om de oorzaak van het probleem te achterhalen.
Medisch advies is ook aangewezen als de jeuk aanhoudt ondanks gebruik van gebruikelijke verzorgingsproducten zoals emolliënten, kalmerende crèmes of antihistaminica.
Raadpleeg een arts als de uitslag zich snel uitbreidt of zeer rood, vochtig of pijnlijk wordt. Ook algemene symptomen zoals koorts, vermoeidheid, gezwollen lymfeklieren of een algemeen ziek gevoel zijn redenen voor medische beoordeling.
Neem contact op met een arts als de uitslag gevoelige gebieden aantast, zoals het gezicht, de ogen, de mond of de geslachtsdelen.
Bij zwelling van de lippen, tong of het gezicht, ademhalingsproblemen of een gevoel van verstikking is sprake van een medisch spoedgeval.
Bij aanhoudende of steeds terugkerende kriebelende lippen of bij bijkomende ernstige of aanhoudende symptomen is het verstandig om medisch advies in te winnen.
