Dermis met eiwitten: de rol van collageen, elastine en voeding

De dermis, ook wel lederhuid genoemd, is de middelste huidlaag en bestaat voornamelijk uit bindweefsel. Deze laag geeft de huid stevigheid en elasticiteit en bevat onder meer bloedvaten, zenuwen, lymfevaten, haarfollikels en zweetklieren.

Eiwitten zijn daarbij onmisbaar: collageen en elastine vormen een belangrijk deel van de extracellulaire structuur van de dermis, terwijl fibroblasten deze eiwitten produceren. Eiwitrijke voeding ondersteunt het onderhoud en herstel van huidcellen, maar vooral melkproducten en suikerrijke eiwitshakes kunnen bij sommige mensen acne verergeren.

Wat is de dermis?

De huid is grofweg onder te verdelen in drie lagen. Dit zijn de epidermis (opperhuid), dermis (lederhuid) en subdermis (onderhuid). De huid is het grootste orgaan van ons lichaam.

De dermis is de laag onder de epidermis en bestaat uit bindweefsel. Deze huidlaag wordt ook wel de lederhuid genoemd. Doordat het vooral uit bindweefsel bestaat, geeft het de huid zijn stevigheid. In de dermis bevinden zich vele zenuwvezels, bloedvaten en lymfevaten. Ook de zweetklieren en haarfollikels bevinden zich hier.

In de structuur van de huid vormt de dermis de middelste laag. Deze laag wordt gekenmerkt door zijn dichte netwerk van collageen- en elastinevezels. Collageen geeft de huid haar kracht en veerkracht, terwijl elastine haar elasticiteit geeft.

De plaats van de dermis binnen de drie huidlagen

Epidermis: de opperhuid

De epidermis is de bovenste laag van de huid en bestaat uit epitheelcellen. De epidermis bestaat uit vier of vijf lagen (afhankelijk van waar de huid zich bevindt).

• Stratum Corneum: Dit is de dikste laag van de epidermis en bestaat uit 20 tot 30 lagen dode (verhoornde) afgeplatte cellen. Deze laag zorgt voor een barriérre, waardoor vochtverlies van het lichaam aan de buitenlucht wordt tegengegaan.
• Stratum Lucidum: Deze laag bestaat uit 2 of 3 lagen van platte, dode keratinocyten.
• Stratum Granulosum: In deze laag vullen de cellen zich met het eiwit keratine, wat wordt gemaakt door de keratinocyten. Deze keratine helpt de huid namelijk zijn beschermende factoren te geven.
• Stratum Spinosum: Deze laag bestaat uit cellen die onderling verbonden zijn door desmosomen en intermediaire filamenten, die daarmee spanning op de huid verminderen. In deze laag vindt geen celdeling meer plaats.
• Stratum Basale: Dit is de onderste laag van de epidermis en zit vast aan de dermis. In deze laag van de huid bevinden zich voornamelijk stamcellen die nog moeten uitrijpen tot keratinocyten.

De epidermis, de buitenste laag van de huid, fungeert als een onzichtbare barrière die ons beschermt tegen schadelijke bacteriën, schadelijke UV-stralen en verontreinigende stoffen. De dichte rangschikking van cellen in de opperhuid vormt een solide bescherming tegen binnendringende micro-organismen en schadelijke deeltjes die mogelijk onze inwendige organen kunnen beschadigen.

De hoornlaag bestaat uit dode, platte cellen gevuld met keratine, die samen een strakke barrière vormen tegen de buitenwereld. Dieper in de epidermis werken cellen in de basale laag om zich te delen en naar boven te bewegen om de buitenste cellen te vervangen.

Keratinocyten zijn de bouwer van de huid. Ze produceren keratine, een eiwit dat onze huid versterkt en beschermt. Gedurende hun hele levenscyclus werken ze voortdurend aan het regenereren van de opperhuid, de buitenste laag van de huid.

Keratinocyten beginnen hun reis in de diepere lagen en bewegen geleidelijk omhoog naarmate ze rijpen en zich vullen met keratine. Wanneer ze het oppervlak bereiken, vormen ze een beschermende laag die bestand is tegen schade, infecties en uitdroging.

Dermis: de lederhuid

De dermis bestaat uit twee lagen; als eerste de papillaire (van papillen voorziene) laag en als tweede de reticulaire (netvormige) laag.

Papillaire laag

Deze laag van de huid bestaat uit bindweefsel met daarin elastische en collageenvezels. De laag is los, er is veel ruimte en hierdoor kunnen macrofagen er makkelijk bewegen om zo bedreigingen op te kunnen ruimen.

De collageen- en elastinevezels waaruit de papillaire laag is opgebouwd, bestaan uit fibroblasten en andere celtypes. Ze bevat haarvaten voor de huidvoeding en pijnreceptoren en vormt een kenmerkende golvende overgang met de bovenliggende epidermis.

Haarvaten, terminale zenuwen en lymfevaten worden allemaal gevonden in de papillen die zich vormen (Baranoski & Ayello, 2020).

Reticulaire laag

Deze laag ligt onder de papillaire laag en is een onregelmatige laag van bindweefsel. In deze laag bevinden zich bundels voor collageen die onder andere zorgen voor de diepe groeven die je op je handpalmen hebt.

Collageenbundels die de huid aan het onderhuidse weefsel binden, vormen de reticulaire laag. Deze heeft een aanzienlijk hogere dichtheid, dankzij een robuust netwerk van parallelle collageenvezels.

Deze structuur zorgt voor de nodige stevigheid en elasticiteit. Deze laag bevat zweetklieren, haarfollikels, zenuwen en bloedvaten (Baranoski & Ayello, 2020).

Subdermis: de onderhuid

Daarna hebben we nog de subdermis. De subdermis is dus de diepste huidlaag. Deze laag is bedoeld om vet op te slaan.

Binnen de structuur van de huid vormt de onderhuid de binnenste laag. Deze laag bestaat voornamelijk uit vetweefsel en heeft een belangrijke functie bij het opslaan van energie in de vorm van vet.

Subkutis speelt ook een cruciale rol bij lichaamsisolatie, omdat vetweefsel thermisch isolerende eigenschappen heeft die helpen de lichaamstemperatuur te reguleren en warmte vast te houden.

Eiwitten in de dermis

Het dermis is het domein van de fibroblasten. Deze structuur gevende cellen zijn verantwoordelijk voor de synthese van de eiwitten die de extracellulaire matrix vormgeven, namelijk collageen, elastine, GAG en de glycoproteïnen van de matrix.

De matrix van het onderste deel heeft een meer uitgesproken weefseldichtheid. Deze bestaat uit het netwerk van de dikke vezelstructuren van collageen en elastine. Ook bevinden zich hier de haarfollikels, talg- en zweetklieren.

Ongeveer negentig procent van de aanwezige eiwitten in het dermis bestaat uit verschillende typen collageen. Collagenen zijn de bouwstenen van de huid, betrokken bij herstel, vormgeving en weefselconsistentie.

Collageen: het belangrijkste structuurproteïne

Collageen is een vezelachtig eiwit dat een aanzienlijk deel van de dermis, de middelste laag van de huid, uitmaakt. Het biedt structurele ondersteuning aan de huid en helpt de stevigheid en elasticiteit te behouden.

Eiwitten zijn de bouwstenen van ons lichaam en zijn essentieel voor het behoud en de reparatie van de huidcellen. Zo behoudt de huid haar stevigheid en elasticiteit. Een bekend eiwit is collageen. Verantwoordelijk voor de structuur en stevigheid van de huid.

Collageen is een cruciaal bestanddeel dat een sleutelrol speelt in de stevigheid en sterkte van de huid. De structuur van de huid verandert in de loop van de tijd en een van de belangrijkste veranderingen is de afname van de collageenproductie met de leeftijd.

Als natuurlijk onderdeel van het verouderingsproces neemt de collageenproductie geleidelijk af, wat kan leiden tot een verlies van stevigheid van de huid en een verhoogde zichtbaarheid van rimpels.

Elastine: voor een soepele en veerkrachtige huid

Elastine is een ander eiwit, dat sterk complementair is aan collageen en zorgt voor, zoals de naam zegt, elasticiteit.

Elastine speelt een belangrijke rol bij het behoud van het jeugdige en elastische karakter van de huid. Deze elastische eiwitvezel zorgt ervoor dat het verbazingwekkende vermogen van de huid terugkeert naar zijn oorspronkelijke vorm nadat deze is uitgerekt of geperst.

Zie het als de natuurlijke rubberen band van het lichaam - het houdt onze huid stevig en soepel. Wanneer we glimlachen, lachen of zelfs fronsen, is het elastine dat in actie komt, waardoor de huid de mogelijkheid krijgt om uit te rekken en vervolgens terug te stuiteren naar zijn oorspronkelijke vorm.

Naarmate de tijd verstrijkt, begint de productie van elastine echter af te nemen. De schadelijke stralen van de zon, vervuiling en andere factoren kunnen deze degradatie versnellen.

Hoe voeding de huid en de dermis ondersteunt

Eiwitten zijn niet alleen belangrijk voor de huid, maar ook essentieel voor de opbouw en reparatie van spieren, organen, enzymen en hormonen. Ze spelen ook een rol bij het reguleren van het immuunsysteem en het transport van voedingsstoffen door het lichaam.

Eiwitten zijn essentieel voor het behoud en de reparatie van de huidcellen, waardoor onze huid zijn stevigheid en elasticiteit behoudt. Collageen bijvoorbeeld is een eiwit dat verantwoordelijk is voor de structuur en stevigheid van de huid.

Wanneer een huid een tekort aan eiwitten heeft, kan dit leiden tot een verminderde collageenproductie. Dit resulteert dan in een verslapte en minder elastische huid.

Je eiwitinname verhogen kun je doen door eiwitrijke voedingsmiddelen op te nemen in je dagelijkse maaltijden. Voedingsmiddelen zoals gevogelte, vis, eieren, zuivelproducten, peulvruchten, noten en zaden zijn uitstekende bronnen van eiwitten.

Hoeveel eiwitten heb je nodig?

Hoeveel eiwitten je nodig hebt hangt af van verschillende factoren zoals lichamelijke activiteit, leeftijd en metabolisme.

• Niet sporters: lichaamsgewicht keer 0,8 = aantal gram wat je nodig hebt
• Vegetariërs: lichaamsgewicht keer 1,2 = aantal gram wat je nodig hebt
• Duursporters: lichaamsgewicht keer 1,4 = aantal gram wat je nodig hebt
• Veganisten: lichaamsgewicht keer 1,6 = aantal gram wat je nodig hebt
• Krachtsporters: lichaamsgewicht keer 1,8 = aantal gram wat je nodig hebt

Dit betekent bijvoorbeeld dat iemand die 70 kilo weegt en niet sport, per dag ongeveer 56 gram eiwitten nodig heeft.

Eiwitten en acne: waarom krijgt niet iedereen dezelfde huidreactie?

Sporters en gezondheidsgoeroes zweren erbij: eiwitshakes. Niet meer weg te denken uit een sportieve levensstijl. Maar wist je dat deze shakes bij veel sporters een oorzaak zijn van acne?

Eiwit puistjes zijn in principe hetzelfde als normale puistjes. Ze worden veroorzaakt doordat je huid teveel talg aanmaakt. In je huid zitten duizenden talgklieren die talg aanmaken.

Dit zorgt ervoor dat je huid een beetje vet wordt. Hierdoor is de huid soepel, droogt deze niet uit en blijft de beschermende functie intact.

In sommige gevallen wordt er teveel talg aangemaakt. En dat heeft weer nadelige gevolgen. Doordat er talg achterblijft in je poriën, raken deze verstopt en gaan ze ontsteken.

Hierdoor ontstaan er vaak eerst mee-eters. Door deze mee-eters krijgen bacteriën vrij spel. Als gevolg ontsteken de talgklieren en ontstaan er (eiwit) puistjes.

Kunnen eiwitshakes puistjes veroorzaken?

Dat eiwitshakes puisten veroorzaken, is iets te kort door de bocht. Acne wordt in sommige gevallen dus wel veroorzaakt door de lactose in melkproducten.

Bij sporters zijn eiwitshakes vaak de grote veroorzaker van eiwit puistjes. Dit komt doordat lactose een grote boosdoener is. Ook vet speelt hierin een rol.

Wanneer je een eiwitshake drinkt, krijg je een enorme hoeveelheid lactose in één keer binnen. Een te grote lactose inname is dan ook vaak de oorzaak van puisten door eiwitten.

In lactose komt namelijk het hormoon IGF-1 voor. Dit staat voor insuline-achtige groeifactor. Dit hormoon heeft enerzijds een positieve werking op je botten en het bevordert je spiergroei, maar anderzijds speelt het ook een rol bij het veroorzaken van acne.

Hoe kan lactose invloed hebben op puistjes?

Lactose stimuleert de productie van het hormoon IGF-1. Dit hormoon is een eiwithormoon en de aanmaak wordt geregeld door groeihormonen.

De hoeveelheid IGF-1 in je bloed is ook zeer afhankelijk van je leeftijd. Hoe ouder je wordt; hoe lager de hoeveelheid.

Doordat lactose een boost geeft aan de productie van IGF-1, verandert je hormoonhuishouding. Daar reageren je lichaam en huid op.

Wanneer de productie van IGF-1 toeneemt, kan er een ontsteking van de talgklier ontstaan. Door deze ontsteking maken je talgklieren extra talg aan en gaan je poriën verstoppen.

Het gevolg: eiwit puistjes.

Wat te doen bij een onrustige huid door eiwitrijke voeding?

Een onrustige huid door (te) veel eiwitten komt dus niet zozeer door de eiwitten zelf, maar vooral door de bron waar je ze uithaalt.

Met name melkproducten en suikerrijke eiwitshakes kunnen acne verergeren, zeker als je daar gevoelig voor bent.

Goed nieuws: door slim te kiezen (denk aan vis, peulvruchten of ongezoete plantaardige alternatieven) kun je prima eiwitrijk eten zonder dat je huid daaronder lijdt.

• Gebruik water of plantaardige melk in je eiwitshakes
• Ga voor een variant met minder vet en suiker
• Zorg dat je je huid goed reinigt
• Laat je huid verder met rust
• Zorg voor een gezond eetpatroon
• Drink voldoende water
• Bezoek een huidspecialist

Gebruik een milde gezichtsreiniger en kies voor een niet-afsluitende moisturizer die past bij jouw huidtype. Dep je gezicht voorzichtig droog na het wassen - in plaats van te wrijven.

Ook het gebruik van vette crèmes of bepaalde foundations kan acne verergeren, dus wees daar alert op. Bij milde acne kun je starten met speciale gels of eventueel een antibioticakuur.

“Maar bij ernstigere vormen, zeker als er kans is op littekens, is het echt verstandig om naar je huisarts of dermatoloog te gaan”, benadrukt hij.

De rol van fibroblasten in de dermis

Fibroblasten zijn de belangrijkste structuurvormende cellen van de dermis. Zij produceren collageen, elastine, glycosaminoglycanen en glycoproteïnen die samen de extracellulaire matrix vormen.

De matrixelementen vormen een biologisch speelveld waarbinnen de talloze huidcellen hun functies kunnen vervullen.

De collageen- en elastinevezels geven de dermis niet alleen mechanische stevigheid, maar maken het ook mogelijk dat de huid uitrekt en daarna gedeeltelijk naar haar oorspronkelijke vorm terugkeert.

Ten gevolge van veroudering vermindert het volume van de bovenste laag van het dermis, waarbij de vrijgekomen ruimte door de stuggere, onderste laag kan worden ingenomen.

De extracellulaire matrix en hyaluronzuur

De extracellulaire matrix bestaat uit glycosaminoglycanen (GAG) en hyaluronzuur.

In het bovenste laag bevinden zich papillen met zenuwuiteinden en micro-vasculaire vaten. Voorts is hier sprake van een hoge cellulaire dichtheid en veel proteoglycanen.

Samen met water en hyaluronzuur vormen zij de GAG, zoals chondroïtinesulfaat, keratinesulfaat en heparine.

Deze matrix houdt de huidstructuur bijeen en biedt de omgeving waarin fibroblasten, afweercellen, bloedvaten en zenuwuiteinden kunnen functioneren.

De beschermende functies van huid en dermis

De huid vormt een stabiele, fysieke barrière tussen het interne milieu en de lichaamsomgeving en biedt mechanische, chemische en microbiologische bescherming.

Begrijpelijkerwijs kunnen maar weinig moleculen doordringen in de huidlagen. Tezamen vormen de huidlagen een effectieve bescherming voor de onderliggende weefsels en organen tegen de schadelijke invloeden van buitenaf, zoals uitdroging of excessieve blootstelling aan vocht.

De structuur van de huid maakt het mogelijk om haar cruciale rol te spelen als eerste verdedigingslinie van het lichaam tegen verschillende invloeden van buitenaf.

De structuur van de huid speelt ook een cruciale rol bij het reguleren van onze lichaamstemperatuur. Via zweetklieren in de lederhuid kan de huid warmte afgeven in de vorm van zweet, dat van het huidoppervlak verdampt en een verkoelend effect veroorzaakt.

De lederhuid heeft ook een belangrijke functie bij het regelen van je lichaamstemperatuur. Is het buiten koud? Dan vernauwen de bloedvaatjes in de dermis zich. Is het tegenovergestelde het geval? San verwijden ze zich, zodat je lichaamstemperatuur niet te sterk stijgt.

De zweetklieren komen dan eveneens in actie en produceren de nodige hoeveelheid zweet om je huid - en daarmee de rest van je lichaam - af te koelen.

Zenuwen, bloedvaten en afweer in de dermis

De dermis bevat bloedvaten, zenuwcellen en collageen producerende fibroblasten, die mede de stevigheid en elasticiteit bepalen.

Ook aanwezig in deze huidlaag: een groot aantal dunne bloedvaatjes, onze haarzakjes, bepaalde klieren en onze zenuwuiteinden. Die laatsten zorgen ervoor dat we prikkels van buitenaf voelen.

In het dermis bevinden zich tevens diverse multifunctionele afweercellen, die allergische reacties kunnen ontketenen. Uit wetenschappelijke bevindingen blijkt dat fibroblasten een breed scala aan immunologische moleculen tot expressie brengen, zoals antimicrobiële eiwitten (AMP).

Ook produceren zij pro-inflammatoire cytokinen, chemokinen en afweerstimulerende factoren. De AMP fungeren als effectieve factoren tegen pathogene bacteriën, gisten, schimmels en virussen.

De immuuncellen identificeren en bestrijden alle bedreigingen zoals bacteriën of andere vreemde stoffen, terwijl de huidcellen werken om wonden te sluiten, ontstekingen te verminderen en de normale functie te herstellen.

Eiwitten bij wondherstel en huidvernieuwing

Wanneer er schade optreedt, komt het immuunsysteem in actie met een krachtige ontstekingsreactie die het genezingsproces versnelt.

Ontsteking trekt immuuncellen zoals macrofagen en neutrofielen naar het beschadigde gebied. Deze cellen werken in interactie met de huideigen cellen zoals keratinocyten en fibroblasten om weefsel te herstellen en opnieuw op te bouwen.

Na een wond reinigt het lichaam het gebied en activeert het de cellen. Keratinocyten haasten zich naar de wond en beginnen zich te vermenigvuldigen.

Onderweg produceren ze keratine dat helpt bij het vormen van een nieuwe beschermende barrière. Tegelijkertijd werken fibroblasten om bindweefsel te creëren, terwijl de bloedvaten zich herbouwen om voedingsstoffen en zuurstof naar het geblesseerde gebied te brengen.

De snelheid van genezing varieert. Factoren als leeftijd, voeding, gezondheidstoestand en type wond spelen een rol.

Een jonge huid geneest over het algemeen sneller dan een oudere huid en een uitgebalanceerd dieet bevordert het genezingsproces.

Collageen ondersteunen met leefstijl en voeding

Je huid maakt van nature collageen aan, maar helaas neemt die productie af naarmate je ouder wordt. Vanaf je 25e jaar begint al de afbraak van collageen.

Gezonde voeding speelt een grote rol. Denk aan eiwitrijke producten, vitamine C (voor de aanmaak van collageen) en antioxidanten.

Ook voldoende slaap, minder stress, een algehele gezonde leefstijl en het vermijden van overmatige zonblootstelling zijn belangrijk.

De productie van elastine kan gedurende het hele leven worden ondersteund door bescherming tegen de zon, een gezonde leefstijl en voldoende hydratatie.

• Beschermen tegen de zon: UV-stralen zijn een van de grootste bedreigingen voor elastine. Gebruik dagelijks zonnebrandcrème om de huid te beschermen tegen beschadiging en voortijdige afbraak van elastine.
• Gezonde levensstijl: Een dieet dat rijk is aan antioxidanten, vitamines en mineralen helpt de elastineproductie van de huid te versterken. Drink voldoende water om de hydratatie van de huid op peil te houden.
• Vermijd roken: Vermijd roken, omdat dit de productie van elastine kan belemmeren en kan bijdragen aan vroegtijdige huidveroudering.
• Hydratatie: Houd de huid goed gehydrateerd met een geschikte vochtinbrengende crème. Dit helpt de elasticiteit te behouden en voorkomt uitdroging en rimpels.

Andere eiwitten en huidstructuren

Keratine

De epidermis bestaat uit de keratinocyten en melanocyten, die respectievelijk de eiwitten keratine en melanine produceren. Keratine versterkt de huid en melanine beschermt tegen straling.

Keratinisatie is onderdeel van de vorming van de fysieke barrière, waarbij de keratinocyten steeds meer keratine produceren en uiteindelijke differentiatie ondergaan naar kernloze corneocyten.

De hoornlaag bevat het eiwit keratine: dode cellen die een extra stootlaagje vormen. Denk bijvoorbeeld aan het eelt dat vaak op voetzolen en handpalmen zit: daar dringen scherpe obstakels minder makkelijk doorheen.

Melanine

Melanine, de eigen zonnebrandcrème van de natuur, speelt een cruciale rol in onze huid. Het is het magische pigment dat ons niet alleen onze verschillende huidtinten geeft, maar ons ook beschermt tegen de schadelijke effecten van de UV-stralen van de zon.

Wanneer de huid wordt blootgesteld aan UV-stralen, produceren melanocytcellen in de huid melanine om de energie van de zon te absorberen en te verspreiden, weg van de diepere lagen van de huid, waar het schade kan veroorzaken.

Melanocyten produceren bovenal melanine dat pigment vormt als bescherming tegen UV-straling.

De melanosomen produceren in de huid twee soorten melanine, namelijk eumelanine (bruin/zwart) en feomelanine (rood/geel), uit het aminozuur L-tyrosine.

Vetzuren en vitamines naast eiwitten

De doorlaatbaarheid van de huid is grotendeels gebaseerd op de kwaliteit en kwantiteit van in het lichaam aanwezige vetzuren.

De huid kent een actieve stofwisseling van onverzadigde, meervoudige vetzuren en gebruikt de uit de voeding afkomstige vetzuurbronnen, zoals linoleenzuur (GLA), arachidonzuur (AA) en omega 3-vetten (EPA, DHA), voor immunologische programmering, weefselopbouw en flexibiliteit.

Verstoring van deze vethuishouding kan onder meer leiden tot of bijdragen aan abnormaliteiten, zoals atopisch eczeem, die geassocieerd worden met een verstoorde prostaglandinesynthese ten gevolge van een afwijkende balans tussen de diverse omegavetzuren.

De lipofiele vitaminen A, D, E en K zijn eveneens betrokken de huidfuncties.

Vitamine A in de vorm van retinol voorkomt overmatige expressie van keratinocyten; vitamine E stabiliseert de celwanden, voorkomt oxidatie van de ingebouwde vetzuren en vitamine K is een belangrijke stollingsfactor, die onderhuidse bloeding kan voorkomen.

Wanneer medische hulp verstandig is

Bij milde acne kun je starten met speciale gels of eventueel een antibioticakuur.

Maar bij ernstigere vormen, zeker als er kans is op littekens, is het echt verstandig om naar je huisarts of dermatoloog te gaan.

Een aanhoudende, pijnlijke of ontstoken huid verdient beoordeling door een arts, vooral wanneer veranderingen in voeding of huidverzorging onvoldoende effect hebben.

tags: #dermis #met #eiwutten