Gezichten van een onzeker bestaan is een verhalenboek van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving over mensen die een groot deel van hun leven in bestaansonzekerheid en de overlevingsmodus hebben doorgebracht. De persoonlijke verhalen laten zien wat bestaansonzekerheid met mensen en hun gezondheid doet en hoe moeizaam de weg hieruit in Nederland is.
In het boek richt de Raad zich niet op praten over, niet op praten met, maar op luisteren naar. Naar ‘gezichten van een onzeker bestaan’ die een groot deel van hun levens in de overlevingsmodus hebben gestaan.
Waar gaat het boek over?
Bestaansonzekerheid is schadelijk, voor het individu én de samenleving. Hoe meer men wordt geconfronteerd met een opeenstapeling van problemen, hoe meer die problemen elkaar versterken en hoe minder een individu in staat is dit zelf te verhelpen. En hoe groter het effect op de gezondheid.
De verhalen worden gekenmerkt door terugkerende zoektochten naar een geschikte woonplek en een passende baan, chronische stress, en daaropvolgende gezondheidsproblemen. Wet- en regelgeving die hen juist uit deze neerwaartse spiraal zou moeten helpen, verergert deze opeenstapeling van problemen.
Veel mensen leven in onzekerheid over inkomen, een dak boven het hoofd of een netwerk om op terug te vallen. En dit is op vele manieren nadelig voor individueel welzijn en maatschappelijke veerkracht.
Vijftien mensen in de overlevingsmodus
In het verhalenboek ‘Gezichten van een onzeker bestaan’ laat de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving zich meenemen door 15 mensen in hun jarenlange bestaan in onzekerheid. De verhalen laten zien wat bestaansonzekerheid met mens en gezondheid doet en hoe moeizaam de weg hieruit in Nederland is.
We hebben ons door vijftien mensen laten meenemen in hun ervaringen met bestaansonzekerheid en de zoektocht daaraan te ontkomen. Vijftien mensen die een groot deel van hun leven in de overlevingsmodus hebben gestaan en daar op een eigen manier mee zijn omgegaan.
Vijftien ‘overlevers’ die ons een inkijk in hun leven hebben gegund. Zij deelden hun verhaal in de hoop daar anderen in de toekomst mee te kunnen helpen.
De verhalen zijn afzonderlijk te lezen en/of te downloaden, de gehele PDF kunt u hier downloaden.
De geportretteerde personen
| Naam | Beschrijving |
|---|---|
| Eefke | heel goed in slecht zijn |
| Eddy | wereldreiziger met een kapotte knie |
| Solomon | wilde geen kindsoldaat worden |
| Aneliya | dankt Nederland met heel haar hart |
| Miranda | wil op roadtrip |
| Patrick | een flink verhaal van hoop en herstel |
| Sandra | heeft de drang om de wereld te veranderen |
| Désiré | speelde in een zandbak met stickertjes op haar hoofd |
| Antoon | een kale kip die melkkoe werd |
| Robbin | komt op zoveel plaatsen dat hij het niet meer kan plaatsen |
| Ingrid | een vrouwtje van alles |
| Tyrell | ongeschikt voor de campagne |
| Anoniem | het gezicht dat niet mag bestaan |
| Henk | heeft permanent een knoop in zijn buik |
De portretten De gepotretteerde 14 mensen hebben een groot deel van hun leven in de overlevingsmodus gestaan. Zij deelden hun verhaal in de hoop daar anderen in de toekomst mee te kunnen helpen.
De tekst over de portretten noemt zowel 14 mensen als 15 verhalen en gezichten. Het boek wordt op verschillende plaatsen beschreven als een verhalenbundel over 14 mensen en elders als een boek met 15 mensen en 15 verhalen.
Hoe ontstaat bestaansonzekerheid?
Zulke bestaansonzekerheid kan ontstaan door ongelukkige keuzes, ingrijpende levensgebeurtenissen, of maatschappelijke ontwikkelingen zoals groeiende wachtlijsten in zorg en welzijn, flexibilisering van de arbeidsmarkt en een onbereikbare overheid.
De manieren waarop mensen in bestaansonzekerheid terechtkomen, zijn net zo divers als de groep die dit overkomt. Bestaansonzekerheid kent dus diverse gezichten, maar de gevolgen zijn vergelijkbaar: stress en onzekerheid over morgen.
- onzekerheid over inkomen;
- onzekerheid over een dak boven het hoofd;
- onzekerheid over een netwerk om op terug te vallen;
- terugkerende zoektochten naar een geschikte woonplek;
- terugkerende zoektochten naar een passende baan;
- chronische stress en daaropvolgende gezondheidsproblemen;
- groeiende wachtlijsten in zorg en welzijn;
- flexibilisering van de arbeidsmarkt;
- een onbereikbare overheid.
De geportretteerden in dit boek vertellen ongelofelijk openhartig hoe ze knokken om het hoofd boven water te houden.
De gevolgen voor gezondheid en samenleving
Bestaansonzekerheid is schadelijk. En de schade die het op lange termijn veroorzaakt, is vaak onomkeerbaar.
Hoe meer men wordt geconfronteerd met een opeenstapeling van problemen, hoe meer die elkaar versterken en hoe minder het vermogen wordt om ze zelf te verhelpen. En hoe groter het effect op de gezondheid.
Deze ‘overlevers’ worden als in een centrifuge naar de marge van de samenleving geslingerd. Hun verhalen maken zichtbaar hoe individuele problemen verbonden raken met maatschappelijke structuren en regelgeving.
Gezondheidsverschillen zijn een logische uitkomst van de manier waarop we onze maatschappij hebben vormgegeven. Een van de mechanismen die dit in stand houdt, is dat de mensen die profiteren van ons systeem (bijvoorbeeld beleidsmakers, waaronder ik), niet dezelfde zijn als de mensen die de prijs ervoor betalen.
In dit boek staan 15 gezichten / verhalen van inwoners van ons land die deze prijs betalen of hebben betaald. Bestaansonzekerheid als schadelijke oorzaak / bron van gezondheidsverschillen.
Rethink today - Mijn persoonlijke verhaal
Luisteren naar mensen met bestaansonzekerheid
Met dit boek praten we niet over… nee zelfs niet met hen. We luisteren naar hen. En we denken samen over wat er nodig is voor eerlijke kansen op een gezond leven.
De verhalen laten niet alleen problemen zien, maar ook de mensen achter die problemen. De verhalen zijn meeslepend, schokkend maar vooral ook vol hoop.
De rauwe portretten van fotograaf Peter van Beek laten de krachtige mensen achter de verhalen zien.
De moed zakt hem in de schoenen, de twijfel slaat toe: besta ik nog wel voor deze maatschappij?
Een schurend beeld van de verzorgingsstaat
Het boek laat in 15 persoonlijke verhalen zien wat bestaansonzekerheid met mens en gezondheid doet en hoe moeizaam de weg hieruit in Nederland is.
Ze laten een kant van onze verzorgingsstaat zien die wij niet vinden passen bij één van de rijkste landen ter wereld.
De cover van het boek voelt aan als schuurpapier. Daarmee laten we zien dat het schuurt in het Nederlandse zorgsysteem.
De vormgeving sluit daarmee aan bij de inhoud: bestaansonzekerheid wordt niet als een abstract beleidsprobleem gepresenteerd, maar als een dagelijkse ervaring die voelbaar en ingrijpend is.
De maatschappelijke context
Via het thema ‘Verschillen in de samenleving’ focust de Raad zich de komende jaren met diverse adviezen op problematische én positieve verschillen in welzijn en gezondheid.
Vanuit een zoektocht naar mogelijke doorbraken om de complexe ongelijkheid achter sociaaleconomische verschillen te verkleinen.
Met dit verhalenboek begint de Raad bij het centraal zetten van de mensen die leven in bestaansonzekerheid. Om daarna via hun verhalen op zoek te gaan naar momenten in het leven waar verschillen zich bij groepen mensen opstapelen of ze onoverbrugbaar worden.
De Raad gaat deze momenten analyseren en adviseren over de inrichting van een verzorgingsstaat die bestaansonzekerheid vermindert en voorkomt.
Van overleven naar bloeien
Ongeveer 1 op de 6 volwassenen in Nederland heeft te maken met (dreigende) bestaansonzekerheid, met alle maatschappelijke kosten van dien.
Om bestaansonzekerheid te voorkomen en verminderen, moet hulp en ondersteuning zich niet langer richten op korte termijn herstel, maar op weerbaarheid op de lange termijn.
De RVS heeft op 15-02-2024 het advies 'Van overleven naar bloeien: bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen'. gepresenteerd en aangeboden naar demissionair minister Schouten van Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen.
‘Als je met 10-0 achterstand begint, is hogerop komen geen klim op een ladder. Het is een tunnel waarin je moet blijven kruipen.’
Uiteindelijk is het mijn persoonlijke missie om de samenleving en de leefwereld meer in het systeem te krijgen. En ik ben blij dat ik daarin het voortouw heb mogen nemen met deze verhalen.
Tyrell en de overgang naar volwassenheid
Tyrell in ‘Gezichten van een onzeker bestaan’: ”Bij maatschappijleer zouden ze moeten leren wat erbij komt kijken als je 18 wordt”.
Tyrell laat zien wat bestaansonzekerheid doet met mens en gezondheid en hoe moeizaam de weg hieruit is.
Lees het verhaal van Tyrell, een jongere die bij de Rotterdamse Fietsherstellert terecht kwam.
Opzet en vorm van het boek
Digitaal of Gedrukt? Gedrukt! De schoonheid van drukwerk en de tactiliteit van papier is fijn bij dit onderwerp.
Daarnaast hebben we schuurpapier op de cover gebruikt wat digitaal onmogelijk is.
Voor de Raad van Volksgezondheid & Samenleving hebben wij een aangrijpend boek mogen maken. Een boek over 15 bijzondere mensen die leven in een onzeker bestaan.
De verhalen zijn afzonderlijk te lezen en/of te downloaden, de gehele PDF kunt u hier downloaden.
Ontstaan en publicatie
Om een ‘realistisch, maar vooral waardig beeld over bestaansonzekerheid’ te brengen, hebben communicatiestudenten van Inholland Rotterdam, Den Haag en Diemen de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving geholpen met het verhalenboek ‘Gezichten van een onzeker bestaan’ en de publiciteit daaromheen.
Als adviseur voor de overheid stelde Tim ’S Jongers een boek samen met verhalen van mensen voor wie elke dag een strijd is om te overleven. Wat hij voor zich hield, was dat ook hij opgroeide in grote armoede en onzekerheid.
En hij weet hoe moeilijk het is om daaruit te komen.
In een interview met de Volkskrant vertelde RVS adviseur Tim 'S Jongers over datgene waarmee hij zich vanuit de RVS dagelijks bezighoudt: verschillen in de samenleving.
‘Gezichten van een onzeker bestaan’, uitgegeven door de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving in Nederland, tekent de verhalen op van 14 mensen die leefden in bestaansonzekerheid. En van hun zoektocht om daaraan te ontkomen.
Later in 2021 presenteert de Raad een advies over wat nodig is om bestaansonzekerheid terug te dringen.